ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତତ୍ର କାଲେନ ମହତା କ୍ଷପଯନ୍ତୀ କଲେଵରମ୍ । ସ୍ଵଶରୀରାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧା ତତଃ ଶୈଲସୁତାଽଭଵତ୍ ।। ୨୨.

ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି, ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଃଖରେ ଶୋଷିଦେଲେ। ନିଜ ତପସ୍ୟାର ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଦହିଯିବା ପରେ, ସେ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଉମା ନାମେତି ମହତୀ କୃଷ୍ଣା ଚେତ୍ଯଭିଧାନତଃ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଶୋଭନାଂ ମୂର୍ତିଂ ହିମଵନ୍ତଗୃହେ ଶୁଭା ।। ୨୨.

ସେ ଉମା ଓ କୃଷ୍ଣା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ହିମବନ୍ତଙ୍କ ଘରେ ଶୁଭ ଦେହ ପାଇଁ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାବନ୍ତୀ ହେଲେ।

ପୁନସ୍ତପଶ୍ଚକାରୋଗ୍ରଂ ଦେଵଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ । ଅସାଵେଵ ପତିର୍ମହ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତପସି ସ୍ଥିତା ।। ୨୨.

ପୁଣି ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ମନେ କରି, ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କଲେ। 'ସେଠିଏ ମୋ ସ୍ୱାମୀ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।

କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯା ତତ୍ ତପଶ୍ଚୋଗ୍ରଂ ହିମଵନ୍ତେ ମହାଗିରୌ । କାଲେନ ମହତା ଦେଵସ୍ତପସାରାଧିତସ୍ତଯା ।। ୨୨.

ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତରେ ସେ ଯେତେବେଳେ ଏହି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

ଆଜଗାମାଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯା ଵିପ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵୃଦ୍ଧଃ ଶିଥିଲସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ସ୍ଖଲଂଶ୍ଚୈଵ ପଦେ ପଦେ ।। ୨୨.

ମହେଶ୍ୱର ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେ ବୟସରେ ଦୁର୍ବଳ, ଦେହ ଶିଥିଲ, ପ୍ରତି ପଦକୁ ଠୋକୁଥିଲେ।

କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ ତସ୍ଯାଃ ସମୀପଂ ତୁ ଆଗତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ବୁଭୁକ୍ଷିତୋଽସ୍ମି ମେ ଦେହି ଭଦ୍ରେ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ତୁ ।। ୨୨.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କହିଲେ, 'ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଖାଲି ପେଟ, ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା କନ୍ଯା ଉମା ଶୈଲସୁତା ଶୁଭା । ଉଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦଦ୍ମି ଵିପ୍ର ଫଲାଦିକମ୍ । କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ଦ୍ରୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁଞ୍ଜସ୍ଵାନ୍ନଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ।। ୨୨.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଉମା କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଫଳ ଓ ଏହାଦି ଦେଉଛି। ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କର, ତାପରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଖାଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାନଦୀମ୍ । ଗଙ୍ଗାଂ ଜଗାମ ସ୍ନାନାର୍ଥୀ ସ୍ନାନଂ କର୍ତ୍ତୁମଵାତରତ୍ ।। ୨୨.

ଏହିପରି କଥା ପାଇଁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବଡ଼ ନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲେ ଏବଂ ପାଣିକୁ ଅବତରଣ କଲେ।

ସ୍ନାନଂ ତୁ କୁର୍ଵତା ତେନ ରୁଦ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜରୂପିଣା । ଭୂତ୍ଵା ମାଯାମଯଂ ଭୀମଂ ମକରଂ ଭଯଦର୍ଶନମ୍ । ଗ୍ରାହିତସ୍ତୁ ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତେନ ଦୁଷ୍ଟେନ ମଦ୍ଗୁନା ।। ୨୨.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପୀ ରୁଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ଭୟଙ୍କର ମାୟାମୟ ମକର ଭାବେ ପରିଣତି ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଧରିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତମଥାତ୍ମାନଂ ମକରେଣ ବଲୀଯସା । ଵୃଦ୍ଧମାତ୍ମାନମନ୍ଯଂ ତାଂ ଦର୍ଶଯନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୨.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମକର ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଧରାଯିବା ଦେଖି, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ରୂପ ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ,

ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ଗତଂ କନ୍ଯେ ଧାଵସ୍ଵାନଯ ମାଂ ରୁଷଃ । ଯାଵନ୍ନାଯାତି ଵିକୃତିଂ ତାଵନ୍ମାଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ।। ୨୨.

'କନ୍ୟେ, ମୁଁ ଏବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦୌଡ଼ି ଆସି ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ଯେଉଁଯାଏଁ ମୋତେ ଅଧିକ କ୍ଷତି ହେଉନାହିଁ, ସେଉଁଯାଏଁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।'

ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା କନ୍ଯା ଚିନ୍ତଯାମାସ ପାର୍ଵତୀ । ପିତୃଭାଵେନ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ଭର୍ତୃଭାଵେନ ଶଂକରମ୍ । ସ୍ପୃଶାମି ତପସା ପୂତା କଥଂ ଵିପ୍ରଂ ସ୍ପୃଶାମ୍ଯହମ୍ ।। ୨୨.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ହିମବନ୍ତ ମୋ ବାପା, ଶଙ୍କର ମୋ ସ୍ୱାମୀ; ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, କିପରି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଛୁଉଛି?'

ଯଦ୍ଯେନଂ ନାପକର୍ଷାମି ମକରେଣ ଜଲେ ଧୃତମ୍ । ତଦାନୀଂ ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା ମେ ଭଵତୀତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୨.

'ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଜଳରେ ଧରାଯାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବାହାର କରିନାହିଁ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିବ।'

ଅନ୍ଯଵ୍ଯତିକ୍ରମେ ଧର୍ମମପନେତୁଂ ଚ ଶକ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା ପୁନର୍ନୈଵମେଵମୁକ୍ତଵା ଗତା ତ୍ଵରମ୍ ।। ୨୨.

'ଅନ୍ୟ ଅପରାଧରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିହେବ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପର କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।' ଏପରି କହି ସେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।

ସା ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଭୀରୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଣିନା ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଚକର୍ଷାନ୍ତର୍ଜଲାତ୍ ତାଵତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଭୂତପତିର୍ହରଃ ।। ୨୨.

ସେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତଡ଼ିତ୍ ଗତିରେ ଗଲେ, ହାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଧରି, ଜଳରୁ ଟାଣିକରି ବାହାର କଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ହରା ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।

ଯମାରାଧ୍ଯ ତପଶ୍ଚର୍ତ୍ତୁମାରବ୍ଧଂ ଶୈଲପୁତ୍ରାଯା । ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଃ ପାଣୌ ଵିଲମ୍ବତ ।। ୨୨.

ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଉପାସନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଏବେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲଜ୍ଜିତା ଦେଵୀ ପୂର୍ଵତ୍ଯାଗମନୁସ୍ମରନ୍ । ନ କିଂଚିଦୁତ୍ତରଂ ସୁଭ୍ରୂର୍ଵଦତି ସ୍ମ ସୁଲଜ୍ଜିତା ।। ୨୨.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବୀ ଲଜ୍ଜା ହେଲେ, ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଘଟଣାକୁ ମନେ ପକାଇ, ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଥିବା ସେ ଦେବୀ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଏକଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ।

ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତାଂ ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌରୀଂ ରୁଦ୍ରୋ ହସନ୍ନିଵ । ପାଣୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ଭଦ୍ରେ କଥଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିହାର୍ହସି ।। ୨୨.

ଗୌରୀ ଚୁପ୍ଚାପ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ହସିଥିବା ପରି ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି କହିଲେ, 'ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କିପରି ମୋତେ ଏଠାରେ ଛାଡି ଯିବେ?'

ମତ୍ପାଣିଗ୍ରହଣଂ ଭଦ୍ରେ ଵୃଥା ଯଦି କରିଷ୍ଯସି । ତଦାନୀଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ର୍ଯାମାହାରାର୍ଥଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ।। ୨୨.

'ଭଦ୍ରେ, ଯଦି ତୁମେ ଏହି ହାତଧରାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବି।'

ନ ଭଵେତ୍ ପରିହାସୋଽଯମୁକ୍ତା ଦେଵୀ ପରାପରା । ଲଜ୍ଜମାନା ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଵଦତି ସ୍ମିତପୂର୍ଵକମ୍ ।। ୨୨.

'ଏଠାରେ କୌଣସି ମଜାକ ନ ହେଉ,' — ଏପରି କହି ଦେବୀ, ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଅପାର, ଲଜ୍ଜା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହସିକି ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଦେଵଦେଵ ତ୍ରିଲୋକେଶ ତ୍ଵଦର୍ଥୋଽଯଂ ସମୁଦ୍ଯମଃ । ପ୍ରାଗ୍ଜନ୍ମାରାଧିତୋ ଭର୍ତ୍ତା ଭଵାନ୍ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୨.

'ଦେବଦେବ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ତୁମ ପାଇଁ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପତି ଭାବେ ଉପାସନା କରିଥିଲି, ହେ ମହେଶ୍ୱର।'

ଇଦାନୀଂ ମେ ଭଵାନ୍ ଦେଵଃ ପତିର୍ନାନ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । କିନ୍ତୁ ସ୍ଵାମୀ ପିତା ମହ୍ଯଂ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ମେ ଵ୍ରଜାମି ତମ୍ । ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵିଧାନେନ ତତଃ ପାଣିଂ ଗୃହୀଷ୍ଯସି ।। ୨୨.

'ଏବେ ମୋ ପତି ତୁମେ ହେବ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ମୋ ମାଲିକ ଏବଂ ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଶୈଳେନ୍ଦ୍ର; ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି। ସେଠାରୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ପ୍ରଥାଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ମୋର ହାତ ଧରିପାରିବ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ଦେଵୀ ପିତରଂ ପ୍ରତି ଭାମିନୀ । କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ଭୂତ୍ଵା ହିମଵନ୍ତମୁଵାଚ ହ ।। ୨୨.

ଏପରି କହି, ଦେବୀ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟୀ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ନିଜ ପିତା ହିମବନ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠି କଥା କହିଲେ।

ଅତୋଽନ୍ଯଜନ୍ମଭର୍ତ୍ତା ମେ ରୁଦ୍ରୋ ଦକ୍ଷମଖାନ୍ତକଃ । ଇଦାନୀଂ ତପସା ସୈଵ ଧ୍ଯାତୋଽଭୂଦ୍ ଗତିଭାଵନଃ ।। ୨୨.

'ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୋର ପତି ଥିଲେ ରୁଦ୍ର, ଯିଏ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରି ତାଙ୍କୁ ମନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିଛି।'

ସ ଚ ଵିଶ୍ଵପତିର୍ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ମେ ତପୋଵନମ୍ । ଆଗତ୍ଯ ଭୋଜନାର୍ଥାଯ ଯାଚଯାମାସ ଶଂକରଃ । ମଯା ସ୍ନାତୁଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵେତି ଚୋଦିତୋ ଜାହ୍ନଵୀଂ ଗତଃ ।। ୨୨.

'ସେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ମୋର ତପୋବନକୁ ଆସି, ଭୋଜନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯିବାକୁ କହିଲି, ସେ ଜାହ୍ନବୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।'

ତତ୍ରାସୌ ଵୃଦ୍ଧକାଯେନ ଦ୍ଵିଜରୂପେଣ ଶଂକରଃ । ମକରେଣ ଧୃତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଅବ୍ରହହ୍ମଣ୍ଯମୁଵାଚ ହ ।। ୨୨.

'ସେଠାରେ, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶଙ୍କର ଏକ ମକର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଧରାଗଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଏମିତି କଥା କହିଲେ।'

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯାତ୍ ତାତ ମଯା ପାଣୌ ଧୃତସ୍ତତଃ । ଧୃତମାତ୍ରଃ ସ୍ଵକଂ ଦେହଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଶଂକରଃ ।। ୨୨.

'ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରୁ, ପିତା, ମୁଁ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଦେଲି; ହାତ ଧରିବା ସାଥିରେ ଶଙ୍କର ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇଦେଲେ।'

ତତୋ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ ଦେଵଃ ପାଣିଗ୍ରହଣମାଗତାମ୍ । ଭଵତୀ ଦେଵି ମା କିଂଚିଦ୍ ଵିଚାରଯ ତପୋଧନେ ।। ୨୨.

'ତାପରେ ଦେବତା ମୋତେ, ଯିଏ ହାତଧରା ପାଇଁ ଆସିଥିଲି, କହିଲେ: ଦେବୀ, ତପସ୍ଵିନୀ, କୌଣସି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରିନାହଁ।'

ଏଵମୁକ୍ତା ତ୍ଵହଂ ତେନ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ତଦନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଭଵନ୍ତଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତା । ଇଦାନୀଂ ଯତ୍ କ୍ଷମଂ କାର୍ଯଂ ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୨୨.

'ଏପରି ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ମୁଁ ତୁମ ଅନୁମତି ନେବାକୁ ଆସିଛି। ଏବେ ଯାହା ଉଚିତ, ଶୀଘ୍ର କରାଯାଉ।'