ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଧ୍ରୁଵଂ ପାଶୁପତିର୍ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତିମେସ୍ଯତି । ଅଯଂ ଚ ଦେଵସ୍ତ୍ଵନ୍ନାମ୍ନା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି । ଆରାଧ୍ଯଶ୍ଚ ସମସ୍ତାନାଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୨୧.

ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ଦେବ, 'ପଶୁପତି' ନାମେ ତୁମେ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ; ଏହି ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତୁମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷଂ ପ୍ରୋଵାଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଗୌରୀଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ରୁଦ୍ରାଯ ପୂର୍ଵମେଵୋପପାଦିତାମ୍ ।। ୨୧.

ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ: ଯେ ଗୌରୀକୁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ତୟାରି କରିଥିଲ, ସେଇ ଗୌରୀକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ଦକ୍ଷସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମସନ୍ନିଧୌ । ଦଦୌ ରୁଦ୍ରାଯ ମହତେ ଗୌରୀଂ ପରମଶୋଭନାମ୍ ।। ୨୧.

ଏପରି କହି, ଦକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେଇ କନ୍ୟା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ ଗୌରୀକୁ ମହାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ସ ତାଂ ଜଗ୍ରାହ ଵିଧିଵଦ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପରମଶୋଭନାମ୍ । ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଵନ୍ ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍ ।। ୨୧.

ରୁଦ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଗୌରୀଙ୍କୁ ଗଭୀର ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଗୃହୀତାଯାଂ ତୁ କନ୍ଯାଯାଂ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯାଂ ପିତାମହଃ । ଦଦୌ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ନିଲଯଂ କୈଲାସଂ ସୁରସନ୍ନିଧୌ ।। ୨୧.

ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଗୃହଣ କରାଯିବା ପରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସାମ୍ନାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କୈଳାସ ପର୍ବତ ନିବାସ ଦେଲେ।

ରୁଦ୍ରୋଽପି ପ୍ରଯଯୌ ଭୂତୈଃ ସମଂ କୈଲାସପର୍ଵତମ୍ । ଦେଵାଶ୍ଚାପି ଯଥାସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଽପି ଦକ୍ଷସହିତଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ପୁରଂ ଯଯୌ ।। ୨୧.

ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ଭୂତଗଣ ସହିତ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷ ସହିତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ତସ୍ମିନ୍ ନିଵସତସ୍ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ଚୁକୋପ ଗୌରୀ ଦେଵସ୍ଯ ପିତୁର୍ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୨୨.

ମହାତପା କହିଲେ: ସେଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ବସିଥିବାବେଳେ, ଗୌରୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ସ୍ମରଣ କରି, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଅନେନାପକୃତଂ ପୁରା । ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧ୍ଵଂସିତୋ ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାଚ୍ଚାନ୍ଯାଂ ତନୂମହମ୍ ।। ୨୨.

ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଦକ୍ଷ ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିବି।'

ଆରାଧ୍ଯ ତପସା ତସ୍ଯ ଗୃହେ ଭୂତ୍ଵା ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍ । କଥଂ ଗଚ୍ଛାମି ପିତରଂ ଦକ୍ଷଂ କ୍ଷପିତବାନ୍ଧଵମ୍ ।। ୨୨.

'ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେବା ପାଇଁ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିବି। କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପରିବାର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, କିପରି ମୁଁ ପୁଣି ମୋ ବାପାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି?'

ଭଵପତ୍ନୀ ଚ ଦୁହିତା ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ସୁନ୍ଦରୀ । ଜଗାମ ତପସେ ଶୈଲଂ ହିମଵନ୍ତଂ ମହାଗିରିମ୍ ।। ୨୨.

ଏପରି ଭାବି, ଭବଙ୍କ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।

ତତ୍ର କାଲେନ ମହତା କ୍ଷପଯନ୍ତୀ କଲେଵରମ୍ । ସ୍ଵଶରୀରାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧା ତତଃ ଶୈଲସୁତାଽଭଵତ୍ ।। ୨୨.

ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି, ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଃଖରେ ଶୋଷିଦେଲେ। ନିଜ ତପସ୍ୟାର ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଦହିଯିବା ପରେ, ସେ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଉମା ନାମେତି ମହତୀ କୃଷ୍ଣା ଚେତ୍ଯଭିଧାନତଃ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଶୋଭନାଂ ମୂର୍ତିଂ ହିମଵନ୍ତଗୃହେ ଶୁଭା ।। ୨୨.

ସେ ଉମା ଓ କୃଷ୍ଣା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ହିମବନ୍ତଙ୍କ ଘରେ ଶୁଭ ଦେହ ପାଇଁ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାବନ୍ତୀ ହେଲେ।

ପୁନସ୍ତପଶ୍ଚକାରୋଗ୍ରଂ ଦେଵଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ । ଅସାଵେଵ ପତିର୍ମହ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତପସି ସ୍ଥିତା ।। ୨୨.

ପୁଣି ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ମନେ କରି, ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କଲେ। 'ସେଠିଏ ମୋ ସ୍ୱାମୀ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।

କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯା ତତ୍ ତପଶ୍ଚୋଗ୍ରଂ ହିମଵନ୍ତେ ମହାଗିରୌ । କାଲେନ ମହତା ଦେଵସ୍ତପସାରାଧିତସ୍ତଯା ।। ୨୨.

ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତରେ ସେ ଯେତେବେଳେ ଏହି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

ଆଜଗାମାଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯା ଵିପ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵୃଦ୍ଧଃ ଶିଥିଲସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ସ୍ଖଲଂଶ୍ଚୈଵ ପଦେ ପଦେ ।। ୨୨.

ମହେଶ୍ୱର ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେ ବୟସରେ ଦୁର୍ବଳ, ଦେହ ଶିଥିଲ, ପ୍ରତି ପଦକୁ ଠୋକୁଥିଲେ।

କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ ତସ୍ଯାଃ ସମୀପଂ ତୁ ଆଗତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ବୁଭୁକ୍ଷିତୋଽସ୍ମି ମେ ଦେହି ଭଦ୍ରେ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ତୁ ।। ୨୨.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କହିଲେ, 'ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଖାଲି ପେଟ, ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା କନ୍ଯା ଉମା ଶୈଲସୁତା ଶୁଭା । ଉଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦଦ୍ମି ଵିପ୍ର ଫଲାଦିକମ୍ । କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ଦ୍ରୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁଞ୍ଜସ୍ଵାନ୍ନଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ।। ୨୨.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଉମା କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଫଳ ଓ ଏହାଦି ଦେଉଛି। ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କର, ତାପରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଖାଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାନଦୀମ୍ । ଗଙ୍ଗାଂ ଜଗାମ ସ୍ନାନାର୍ଥୀ ସ୍ନାନଂ କର୍ତ୍ତୁମଵାତରତ୍ ।। ୨୨.

ଏହିପରି କଥା ପାଇଁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବଡ଼ ନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲେ ଏବଂ ପାଣିକୁ ଅବତରଣ କଲେ।

ସ୍ନାନଂ ତୁ କୁର୍ଵତା ତେନ ରୁଦ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜରୂପିଣା । ଭୂତ୍ଵା ମାଯାମଯଂ ଭୀମଂ ମକରଂ ଭଯଦର୍ଶନମ୍ । ଗ୍ରାହିତସ୍ତୁ ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତେନ ଦୁଷ୍ଟେନ ମଦ୍ଗୁନା ।। ୨୨.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପୀ ରୁଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ଭୟଙ୍କର ମାୟାମୟ ମକର ଭାବେ ପରିଣତି ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଧରିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତମଥାତ୍ମାନଂ ମକରେଣ ବଲୀଯସା । ଵୃଦ୍ଧମାତ୍ମାନମନ୍ଯଂ ତାଂ ଦର୍ଶଯନ୍ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୨.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମକର ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଧରାଯିବା ଦେଖି, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ରୂପ ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ,

ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ଗତଂ କନ୍ଯେ ଧାଵସ୍ଵାନଯ ମାଂ ରୁଷଃ । ଯାଵନ୍ନାଯାତି ଵିକୃତିଂ ତାଵନ୍ମାଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ।। ୨୨.

'କନ୍ୟେ, ମୁଁ ଏବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦୌଡ଼ି ଆସି ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ଯେଉଁଯାଏଁ ମୋତେ ଅଧିକ କ୍ଷତି ହେଉନାହିଁ, ସେଉଁଯାଏଁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।'

ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା କନ୍ଯା ଚିନ୍ତଯାମାସ ପାର୍ଵତୀ । ପିତୃଭାଵେନ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ଭର୍ତୃଭାଵେନ ଶଂକରମ୍ । ସ୍ପୃଶାମି ତପସା ପୂତା କଥଂ ଵିପ୍ରଂ ସ୍ପୃଶାମ୍ଯହମ୍ ।। ୨୨.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ହିମବନ୍ତ ମୋ ବାପା, ଶଙ୍କର ମୋ ସ୍ୱାମୀ; ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, କିପରି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଛୁଉଛି?'

ଯଦ୍ଯେନଂ ନାପକର୍ଷାମି ମକରେଣ ଜଲେ ଧୃତମ୍ । ତଦାନୀଂ ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା ମେ ଭଵତୀତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୨.

'ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଜଳରେ ଧରାଯାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବାହାର କରିନାହିଁ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିବ।'

ଅନ୍ଯଵ୍ଯତିକ୍ରମେ ଧର୍ମମପନେତୁଂ ଚ ଶକ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା ପୁନର୍ନୈଵମେଵମୁକ୍ତଵା ଗତା ତ୍ଵରମ୍ ।। ୨୨.

'ଅନ୍ୟ ଅପରାଧରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିହେବ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପର କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।' ଏପରି କହି ସେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।

ସା ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଂ ଭୀରୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଣିନା ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଚକର୍ଷାନ୍ତର୍ଜଲାତ୍ ତାଵତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଭୂତପତିର୍ହରଃ ।। ୨୨.

ସେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତଡ଼ିତ୍ ଗତିରେ ଗଲେ, ହାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଧରି, ଜଳରୁ ଟାଣିକରି ବାହାର କଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ହରା ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।

ଯମାରାଧ୍ଯ ତପଶ୍ଚର୍ତ୍ତୁମାରବ୍ଧଂ ଶୈଲପୁତ୍ରାଯା । ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଃ ପାଣୌ ଵିଲମ୍ବତ ।। ୨୨.

ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଉପାସନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଏବେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲଜ୍ଜିତା ଦେଵୀ ପୂର୍ଵତ୍ଯାଗମନୁସ୍ମରନ୍ । ନ କିଂଚିଦୁତ୍ତରଂ ସୁଭ୍ରୂର୍ଵଦତି ସ୍ମ ସୁଲଜ୍ଜିତା ।। ୨୨.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବୀ ଲଜ୍ଜା ହେଲେ, ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଘଟଣାକୁ ମନେ ପକାଇ, ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଥିବା ସେ ଦେବୀ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଏକଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ।

ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତାଂ ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌରୀଂ ରୁଦ୍ରୋ ହସନ୍ନିଵ । ପାଣୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ଭଦ୍ରେ କଥଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିହାର୍ହସି ।। ୨୨.

ଗୌରୀ ଚୁପ୍ଚାପ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ହସିଥିବା ପରି ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି କହିଲେ, 'ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କିପରି ମୋତେ ଏଠାରେ ଛାଡି ଯିବେ?'

ମତ୍ପାଣିଗ୍ରହଣଂ ଭଦ୍ରେ ଵୃଥା ଯଦି କରିଷ୍ଯସି । ତଦାନୀଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ର୍ଯାମାହାରାର୍ଥଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ।। ୨୨.

'ଭଦ୍ରେ, ଯଦି ତୁମେ ଏହି ହାତଧରାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବି।'