ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ମାଂ କଥଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ସୃଜସେ କିଂ ଚ ସା ତ୍ଵଯା। ସକୃଦ୍ ଧ୍ରିଯେତ କୃତ୍ଵା ଚ ପାଲ୍ଯତେ ଚାପି କେନ ଚ ।। ୧.

ମୋତେ ଉଠାଇବା ପରେ, କିପରି ଆପଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି? ଏହି ସୃଷ୍ଟି କିଏ ଧାରଣ କରେ ଓ କିଏ ପାଳନ କରେ, କିପରି ହୁଏ?

କେନ ଵା ସୁଲଭୋ ଦେଵ ଜାଯସେ ସତତଂ ଵିଭୋ । କଥଂ ଚ ସୃଷ୍ଟେରାଦିଃ ସ୍ଯାଦଵସାନଂ କଥଂ ଭଵେତ୍ ।। ୧.

ହେ ଦେବ, କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଏତେ ସହଜରେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ? ସୃଷ୍ଟି କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏବଂ କିପରି ଶେଷ ହୁଏ?

କଥଂ ଯୁଗସ୍ଯ ଗଣନା ସଂଖ୍ଯାଽସ୍ଯାନୁଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ । କେ ଵା ଵିଶେଷାସ୍ତେଷ୍ଵସ୍ମିନ୍ କା ଵାଽଵସ୍ଥା ମହେଶ୍ଵର ।। ୧.

ଯୁଗର ଗଣନା କିପରି ହୁଏ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଗଣନା ଅଛି? ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ'ଣ ପ୍ରଭେଦ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଅବସ୍ଥା କ'ଣ, ହେ ମହେଶ୍ୱର?

ଯଜ୍ଵାନଃ କେ ଚ ରାଜାନଃ କେ ଚ ସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ଗତାଃ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାସେନ କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସୀଦ ମେ ।। ୧.

କେଉଁମାନେ ବଳିଦାନ କରିଥିଲେ, କେଉଁ ରାଜାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ଏହା ସମସ୍ତ ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ କ୍ରୋଡରୂପେଣ ଜହାସ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ହସତସ୍ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷୌ ତୁ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଦଦର୍ଶ ହ ୧.

ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଡିଲାପରେ, କୋଳା ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରମେଶ୍ୱର ହସିଲେ; ତାଙ୍କର ହସିବା ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଗଭରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିଲେ।

ସଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହସପ୍ତଲୋକା- ନନ୍ତଃ ସ୍ଥିତାଂସ୍ତାଵଦୁପାତ୍ତଧର୍ମାନ୍ । ଇତୀଦୃଶଂ ପଶ୍ଯତି ସା ସମସ୍ତଂ ଯାଵତ୍କ୍ଷିତିର୍ଵେପିତସର୍ଵଗାତ୍ରା ।। ୧.

ସେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ସାତଟି ଲୋକ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦେଖି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଅଂଗ କମ୍ପି ଉଠିଲା।

ଉନ୍ମୀଲିତାସ୍ଯସ୍ତୁ ଯଦା ମହାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟୋ ଧରଣ୍ଯାଽମଲସର୍ଵଗାତ୍ର୍ଯା । ତାଵତ୍ସ୍ଵରୂପେଣ ଚତୁର୍ଭୁଜେନ ମହୋଦଧୌ ସୁପ୍ତମଥୋଽନ୍ଵପଶ୍ଯତ୍ ।। ୧.

ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ, ସଫା ଶରୀର ଥିବା ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ନିଜ ରୂପରେ ସେ ମହାସାଗରରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।

ଶେଷପର୍ଯଙ୍କଶଯନେ ସୁପ୍ତଂ ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତନ୍ନାଭିପଙ୍କସ୍ଥମନ୍ତଃସ୍ଥଂ ଚ ଚତୁର୍ମୁଖମ୍। କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ଦେଵୀ ସ୍ତୁତିଂ ଧାତ୍ରୀ ଜଗାଦ ହ ।। ୧.

ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିବା ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାଭିରେ ଥିବା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଦୁଇହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଧାତା (ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ। ନମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ ନମସ୍ତେ ପୀତଵାସସେ। ନମଃ ସୁରାରିଵିଧ୍ଵଂସକାରିଣେ ପରମାତ୍ମନେ ।। ୧.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ହେ କମଳପତ୍ର ନୟନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଶେଷପର୍ଯଙ୍କଶପନେ ଧୃତଵକ୍ଷସ୍ଥଲଶ୍ରିଯେ । ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଦେଵେଶ ନମସ୍ତେ ମୋକ୍ଷକାରିଣେ ।। ୧.

ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ ଯାହାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦାତାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ନମଃ ଶାର୍ଙ୍ଗାସିଚକ୍ରାଯ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଵିଵର୍ଜିତେ। ନମୋ ନାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତମହତ୍କମଲାସନଜନ୍ମନେ ।। ୧.

ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ, ଖଡ଼ଗ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ, ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନକ, ସେହି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ନମୋ ଵିଦ୍ରୁମରକ୍ତାସ୍ଯପାଣିପଲ୍ଲଵଶୋଭିନେ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସନ୍ନାଽସ୍ମି ତ୍ରାହି ନାରୀମନାଗସମ୍ ।। ୧.

ବିଦ୍ରୁମ ରଙ୍ଗ ଠୋଠ ଓ କିଶୋର ପତ୍ର ଭଳି ହାତ ଯାହାଙ୍କ ଅତି ଶୋଭାମୟ, ସେହି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେଉଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଖୁସି ଅଛି—ମୋତେ ନାରୀ ଓ ନାଗଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କର।

ପୂର୍ଣନୀଲାଞ୍ଜନାକାରଂ ଵାରାହଂ ତେ ଜନାର୍ଦନ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତାଽସ୍ମି ଭୂଯୋଽପି ଜଗତ୍ ତ୍ଵଦ୍ଦେହଗୋଚରମ୍। ଇଦାନୀଂ କୁରୁ ମେ ନାଥ ଦଯାଂ ତ୍ରାହି ମହାଭଯାତ୍।। ୧.

ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମର ନୀଳାଞ୍ଜନ ଭଳି ଗାଢ଼ ବାରାହ ରୂପକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ପୁଣି ଭୟଭୀତ ହେଉଛି, କାରଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମ ଦେହରେ ବ୍ୟାପିଛି। ଏବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଦୟା କର, ଏହି ଭୟରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।

କେଶଵଃ ପାତୁ ମେ ପାଦୌ ଜଙ୍ଘେ ନାରାଯଣୋ ମମ । ମାଧଵୋ ମେ କଟିଂ ପାତୁ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଗୁହ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୧.

ମୋ ପାଦକୁ କେଶବ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ମୋ ଜଂଘାକୁ ନାରାୟଣ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ମୋ କଟିକୁ ମାଧବ ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶକୁ ଗୋବିନ୍ଦ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ନାଭିଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ମେ ପାତୁ ଉଦରଂ ମଧୁସୂଦନଃ । ଊରୁଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ ପାତୁ ହୃଦଯଂ ପାତୁ ଵାମନଃ ।। ୧.

ମୋ ନାଭିକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଉଦରକୁ ମଧୁସୂଦନ, ଉରୁକୁ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ବାମନ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୀଧରଃ ପାତୁ ମେ କଣ୍ଠଂ ହୃଷୀକେଶୋ ମୁଖଂ ମମ । ପଦ୍ମନାଭସ୍ତୁ ନଯନେ ଶିରୋ ଦାମୋଦରୋ ମମ ।। ୧.

ମୋ କଣ୍ଠକୁ ଶ୍ରୀଧର, ମୁଁହକୁ ହୃଷୀକେଶ, ନୟନକୁ ପଦ୍ମନାଭ ଏବଂ ମୋ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦାମୋଦର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ଏଵଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ହରେର୍ନ୍ଯାସମାମାନି ଜଗତୀ ତଦା । ନମସ୍ତେ ଭଗଵନ୍ ଵିଷ୍ଣୋ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମ ହ ।। ୧.

ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ସଂରକ୍ଷା ନିୟାସ କରି, ଧରଣୀ ତାପରେ 'ନମସ୍କାର, ହେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ' ବୋଲି କହି, ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ତତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ହରିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଧରଣ୍ଯାତ୍ମଶରୀରଗାମ୍ । ମାଯାଂ ପ୍ରକାଶ୍ଯ ତେନୈଵ ସ୍ଥିତୋ ଵାରାହମୂର୍ତ୍ତିନା ।। ୨.

ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ ଧରଣୀଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଖୁସି ହୋଇ, ହରି ନିଜ ମାୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ ବାରାହ ରୂପରେ ସେଠାରେ ବସି ରହିଲେ।

ଜଗାଦ କିଂ ତେ ସୁଶ୍ରୋଣି ପ୍ରଶ୍ନମେନଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । କଥଯାମି ପୁରାଣସ୍ଯ ଵିଷଯଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରତଃ ।। ୨.

ସେ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ କ'ଣ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ପୁରାଣର ବିଷୟ ତୁମକୁ କହିବି।

ପୁରାଣାନାଂ ହି ସର୍ଵେଷାମଯଂ ସାଧାରଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ଶ୍ଲୋକଂ ଧରଣି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନିଃଶେଷଂ ତ୍ଵଂ ପୁନଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୨.

ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରି, ହେ ଧରଣୀ, ପୁଣି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ସର୍ଗଶ୍ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଵଂଶୋ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ । ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଚୈଵ ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍ ।। ୨.

ଶ୍ରୀବାରାହ କହିଲେ: ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟି, ବଂଶ, ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ବଂଶର ଚରିତ୍ର—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଲକ୍ଷଣ ପୁରାଣର ମୂଳ ଚିହ୍ନ।

ଆଦିସର୍ଗମହଂ ତାଵତ୍ କଥଯାମି ଵରାନନେ । ଯସ୍ମାଦାରଭ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଚରିତମେଵ ଚ । ଜ୍ଞାଯତେ ଚତୁରଂଶଶ୍ଚ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ ।। ୨.

ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହିବି, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ। ଯାହାରୁ ଦେବତା ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଚାରିପ୍ରକାର ରୂପରେ ସନାତନ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ।

ଆଦାଵହଂ ଵ୍ଯୋମ ମହତ୍ ତତୋଽଣୁଂ- ରେକୈଵ ମତ୍ତଃ ପ୍ରବଭୂଵ ବୁଦ୍ଧିଃ । ତ୍ରିଧା ତୁ ସା ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମୋଭିଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ତତ୍ତ୍ଵରୂପୈରୁପେତା ।। ୨.

ଆରମ୍ଭରେ ମୁଁ ବିଶାଳ ଆକାଶ ଥିଲି। ତାପରେ ମୋ ଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଏକ ଚେତନା ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ଚେତନା ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ତତ୍ତ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କଲା।

ତସ୍ମିଂସ୍ତ୍ରିକେଽହଂ ତମସୋ ମହାନ୍ ସ ସଦୋଚ୍ଯତେ ସର୍ଵଵିଦାଂ ପ୍ରଧାନଃ । ଉତସ୍ମାଦପି କ୍ଷେତ୍ରଵିଦୂର୍ଜିତୋଽଭୂଦ୍ ବଭୂଵ ଵୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ତତୋ ବଭୂଵ ।। ୨.

ସେଇ ତିନି ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ତମସ୍ ରୂପ ମହତ୍ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି କହନ୍ତି। ସେଠାରୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେଲା।

ତସ୍ମାତ୍ତୁ ତେଭ୍ଯୋ ଶ୍ରଵଣାଦିହେତଵସ୍ ତତୋଽକ୍ଷମାଲା ଜଗତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା । ଭୂତୈର୍ଗତୈରେଵ ଚ ପିଣ୍ଡମୂର୍ତି- ର୍ମଯା ଭଦ୍ରେ ଵିହିତା ତ୍ଵାତ୍ମନୈଵ ।। ୨.

ସେଠାରୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କାରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରି ଜଗତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାଳା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୂତ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦେହଧାରୀ ରୂପ ତିଆରି କଲି।

ଶୂନ୍ଯଂ ତ୍ଵାସୀତ୍ ତତ୍ର ଶବ୍ଦସ୍ତୁ ଖଂ ଚ ତସ୍ମାଦ୍ ଵାଯୁସ୍ତତ ଏଵାନୁ ତେଜଃ । ତସ୍ମାଦାପସ୍ତତ ଏଵାନୁ ଦେଵି ମଯା ସୃଷ୍ଟା ଭଵତୀ ଭୂତଧାତ୍ରୀ ।। ୨.

ସେଠାରେ ଶୂନ୍ୟତା, ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶ ଥିଲା। ସେଠାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାପରେ ଆଲୋକ ଜନ୍ମିଲା। ତାହାଠାରୁ ପୁଣି ଜଳ ହେଲା, ଏ ଦେବୀ, ତାହାଠାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଧାରଣକାରୀ।

ଯୋଗେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଲଵତ୍ ତତୋଽପି ସବୁଦ୍ବୁଦଂ କଲଲଂ ତ୍ଵଣ୍ଡମେଵ । ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଦ୍ଵିଗତେଽହମାସୀ- ଦାପୋମଯଶ୍ଚାତ୍ମନାତ୍ମାନମାଦୌ ।। ୨.

ପୃଥିବୀରେ, ଜଳ ଭିତରେ ଯେପରି, ପ୍ରଥମେ ଝାଗ ଦେଖାଦେଲା, ତାପରେ ଏକ ଗଠା ହେଲା, ପଛରେ ଏକ ଡିଂଗା ଗଠିତ ହେଲା। ଏହା ତିଆରି ହେଉଥିବା ବେଳେ ଓ ଭାଗ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଏହା ଭିତରେ ଥିଲି, ଜଳର ଗଠନ ହୋଇ ଆରମ୍ଭରେ ଆପଣକୁ ପ୍ରକାଶ କଲି।

ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାସ୍ତା ଅଥୋ ତତ୍ର ଚାହଂ ଯେନ ସ୍ଯାନ୍ମେ ନାମ ନାରାଯଣେତି । କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ତତ୍ର ସଂଯାମି ଭୂଯଃ ସୁପ୍ତସ୍ଯ ମେ ନାଭିଜଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଯଥାଦ୍ଯଃ ।। ୨.

ମୁଁ ନୀର ତିଆରି କରିଥିଲି, ଏବଂ ସେଠାରେ ବସିଥିଲି। ଏହିପରି ମୋର ନାମ 'ନାରାୟଣ' ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ଜଳରେ ବସୁଥିଲି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ମୁଁ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ମୋର ନାଭିରୁ, ପ୍ରଥମ ଥର ପରି, ମୋର ଶୟନ ସମୟରେ ଏକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଏଵଂଭୂତସ୍ଯ ମେ ଦେଵି ନାଭିପଦ୍ମେ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରଜାଃ ସୃଜ ମହାମତେ ।। ୨.

ଏ ଦେବୀ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, 'ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର।'