ଵରାହପୁରାଣମ୍

दंष्ट्राग्रेणोद्धृता गौरुदधिपरिवृता पर्वतैर्निम्नगाभिः साकं मृत्पिण्डवत् प्राग्बृहदुरुवपुषाऽनन्तरूपेण येन। सोऽयं कंसासुरारिर्मुरनरकदशास्यान्तकृत्सर्वसंस्थः कृष्णो विष्णुः सुरेशो नुदतु मम रिपूनादिदेवो वराहः।। १.

ଯିଏ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତର ଆଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲେ—ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏକ ମାଟିର ଗୋଲା ଭଳି, ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ—ଏହି ଅପାର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, କଂସ, ମୁର, ନରକ ଓ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ନଶ୍ୱାନ କରିଥିବା, କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଦିଦେବ ବରାହ ମୋର ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂର କରନ୍ତୁ।

यः संसारार्णवे नौरिव मरणजराव्याधिनक्रोर्मिभीमे भक्तानां भीतिहर्ता मुरनरकदशास्यान्तकृत् कोलरूपी। विष्णुः सर्वेश्वरोऽयं यमिह कृतधियो लीलया प्राप्नुवन्ति मुक्तात्मानो नपापं भवत्तु नुदितारातिपक्षः क्षितीशः ।। १.

सूत उवाच। यस्मिन् काले क्षितिः पूर्वं वराहवपुषा तु सा। उद्धृता विष्णुना भक्त्या पप्रच्छ परमेश्वरम् ।। १.

ସୂତ କହିଲେ: ଯେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

धरण्युवाच। कल्पे कल्पे भवानेव मां समुद्धरते विभो। न चाहं वेद ते मूर्तिं नादिसर्गं च केशव।। १.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ରୂପ କିମ୍ବା ଆରମ୍ଭ କେଉଁଠୁ ହେଲା, ତାହା ଜାଣେ ନାହିଁ, ହେ କେଶବ।

वेदेषु चैव नष्टेषु मत्स्यो भूत्वा रसातलम्। प्रविश्य तानपाकृष्य ब्रह्मणे दत्तवानसि ।। १.

ବେଦ ହରାଇଯିବାବେଳେ, ଆପଣ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଗଭୀର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେ ଉଠାଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

अन्यत् सुरासुरमयं त्वं समुद्रस्य मन्थने। धृतवानसि कौर्म्येण मन्दरं मधुसूदन ।। १.

ଏକଥର ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମଧୁ ନାଶକ, ଆପଣ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

पुनर्वाराहरूपेण मां गच्छन्तीं रसातलम् । उज्जहारैकदंष्ट्रेण भगवान् वै महार्णवात्।। १.

ପୁଣିଥରେ, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭଗବାନ ମୁଁ ମହାସାଗରରେ ଡୁବୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଦାନ୍ତରେ ମୋତେ ଉଠାଇଥିଲେ।

अन्यद्धिरण्यकशिपुर्वरदानेन दर्पितः। आबाधमानः पृथिवीं स त्वया विनिपातितः । बलिस्तु बद्धो भगवंस्त्वया वामनरूपिणा ।। १.

ଅନ୍ୟଥର, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବର ପାଇ ଅହଂକାରୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ୱାନ କଲେ; ବଳିକୁ ଆପଣ ବାମନ ରୂପେ ବାନ୍ଧିଥିଲେ।

पुनर्निःक्षत्रिया देव त्वया चापि पुरा कृता । जामदग्न्येन रामेण त्वया भूत्वाऽसकृत्प्रभो ।। १.

ପୁଣିଥରେ, ହେ ଦେବ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଜାମଦଗ୍ନିରାମ ରୂପେ ଅନେକଥର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କରିଥିଲେ।

पुनश्च रावणो रक्षः क्षपितं क्षात्रतेजसा । न च जानाम्यहं देव तव किञ्चिद्विचेष्टितम् ।। १.

ପୁଣି ରାବଣ ରାକ୍ଷସ ଆପଣଙ୍କ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ନଶ୍ୱାନ ହୋଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ହେ ଦେବ।

उद्धृत्य मां कथं सृष्टिं सृजसे किं च सा त्वया। सकृद् ध्रियेत कृत्वा च पाल्यते चापि केन च ।। १.

ମୋତେ ଉଠାଇବା ପରେ, କିପରି ଆପଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି? ଏହି ସୃଷ୍ଟି କିଏ ଧାରଣ କରେ ଓ କିଏ ପାଳନ କରେ, କିପରି ହୁଏ?

केन वा सुलभो देव जायसे सततं विभो । कथं च सृष्टेरादिः स्यादवसानं कथं भवेत् ।। १.

ହେ ଦେବ, କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଏତେ ସହଜରେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ? ସୃଷ୍ଟି କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏବଂ କିପରି ଶେଷ ହୁଏ?

कथं युगस्य गणना संख्याऽस्यानुचतुर्युगम् । के वा विशेषास्तेष्वस्मिन् का वाऽवस्था महेश्वर ।। १.

ଯୁଗର ଗଣନା କିପରି ହୁଏ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ଗଣନା ଅଛି? ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ'ଣ ପ୍ରଭେଦ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଅବସ୍ଥା କ'ଣ, ହେ ମହେଶ୍ୱର?

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः । एतत्सर्वं समासेन कथयस्व प्रसीद मे ।। १.

କେଉଁମାନେ ବଳିଦାନ କରିଥିଲେ, କେଉଁ ରାଜାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ଏହା ସମସ୍ତ ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।

इत्युक्तः क्रोडरूपेण जहास परमेश्वरः । हसतस्तस्य कुक्षौ तु जगद्धात्री ददर्श ह १.

ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଡିଲାପରେ, କୋଳା ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରମେଶ୍ୱର ହସିଲେ; ତାଙ୍କର ହସିବା ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଗଭରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିଲେ।

सचन्द्रसूर्यग्रहसप्तलोका- नन्तः स्थितांस्तावदुपात्तधर्मान् । इतीदृशं पश्यति सा समस्तं यावत्क्षितिर्वेपितसर्वगात्रा ।। १.

ସେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ସାତଟି ଲୋକ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦେଖି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଅଂଗ କମ୍ପି ଉଠିଲା।

उन्मीलितास्यस्तु यदा महात्मा दृष्टो धरण्याऽमलसर्वगात्र्या । तावत्स्वरूपेण चतुर्भुजेन महोदधौ सुप्तमथोऽन्वपश्यत् ।। १.

ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ, ସଫା ଶରୀର ଥିବା ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ନିଜ ରୂପରେ ସେ ମହାସାଗରରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।

शेषपर्यङ्कशयने सुप्तं देवं जनार्दनम् । दृष्ट्वा तन्नाभिपङ्कस्थमन्तःस्थं च चतुर्मुखम्। कृताञ्जलिपुटा देवी स्तुतिं धात्री जगाद ह ।। १.

ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିବା ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାଭିରେ ଥିବା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଦୁଇହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଧାତା (ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

धरण्युवाच। नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पीतवाससे। नमः सुरारिविध्वंसकारिणे परमात्मने ।। १.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ହେ କମଳପତ୍ର ନୟନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

शेषपर्यङ्कशपने धृतवक्षस्थलश्रिये । नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते मोक्षकारिणे ।। १.

ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ ଯାହାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦାତାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

नमः शार्ङ्गासिचक्राय जन्ममृत्युविवर्जिते। नमो नाभ्युत्थितमहत्कमलासनजन्मने ।। १.

ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ, ଖଡ଼ଗ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ, ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନକ, ସେହି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

नमो विद्रुमरक्तास्यपाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रसन्नाऽस्मि त्राहि नारीमनागसम् ।। १.

ବିଦ୍ରୁମ ରଙ୍ଗ ଠୋଠ ଓ କିଶୋର ପତ୍ର ଭଳି ହାତ ଯାହାଙ୍କ ଅତି ଶୋଭାମୟ, ସେହି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେଉଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଖୁସି ଅଛି—ମୋତେ ନାରୀ ଓ ନାଗଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କର।

पूर्णनीलाञ्जनाकारं वाराहं ते जनार्दन। दृष्ट्वा भीताऽस्मि भूयोऽपि जगत् त्वद्देहगोचरम्। इदानीं कुरु मे नाथ दयां त्राहि महाभयात्।। १.

ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମର ନୀଳାଞ୍ଜନ ଭଳି ଗାଢ଼ ବାରାହ ରୂପକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ପୁଣି ଭୟଭୀତ ହେଉଛି, କାରଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମ ଦେହରେ ବ୍ୟାପିଛି। ଏବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଦୟା କର, ଏହି ଭୟରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।

केशवः पातु मे पादौ जङ्घे नारायणो मम । माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ।। १.

ମୋ ପାଦକୁ କେଶବ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ମୋ ଜଂଘାକୁ ନାରାୟଣ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ମୋ କଟିକୁ ମାଧବ ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶକୁ ଗୋବିନ୍ଦ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

नाभिं विष्णुस्तु मे पातु उदरं मधुसूदनः । ऊरुं त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु वामनः ।। १.

ମୋ ନାଭିକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଉଦରକୁ ମଧୁସୂଦନ, ଉରୁକୁ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ବାମନ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

श्रीधरः पातु मे कण्ठं हृषीकेशो मुखं मम । पद्मनाभस्तु नयने शिरो दामोदरो मम ।। १.

ମୋ କଣ୍ଠକୁ ଶ୍ରୀଧର, ମୁଁହକୁ ହୃଷୀକେଶ, ନୟନକୁ ପଦ୍ମନାଭ ଏବଂ ମୋ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦାମୋଦର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

एवं न्यस्य हरेर्न्यासमामानि जगती तदा । नमस्ते भगवन् विष्णो इत्युक्त्वा विरराम ह ।। १.

ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ସଂରକ୍ଷା ନିୟାସ କରି, ଧରଣୀ ତାପରେ 'ନମସ୍କାର, ହେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ' ବୋଲି କହି, ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

सूत उवाच । ततस्तुष्टो हरिर्भक्त्या धरण्यात्मशरीरगाम् । मायां प्रकाश्य तेनैव स्थितो वाराहमूर्त्तिना ।। २.

ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ ଧରଣୀଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଖୁସି ହୋଇ, ହରି ନିଜ ମାୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ ବାରାହ ରୂପରେ ସେଠାରେ ବସି ରହିଲେ।

जगाद किं ते सुश्रोणि प्रश्नमेनं सुदुर्लभम् । कथयामि पुराणस्य विषयं सर्वशास्त्रतः ।। २.

ସେ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ କ'ଣ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ପୁରାଣର ବିଷୟ ତୁମକୁ କହିବି।