ଏଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ତୀର୍ଥର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଯଦି କେହି ପୁରୁଷ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ସନାନ କରେ, ସେଠାରେ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶିଖର ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ୍। ସେଠି ବ୍ରହ୍ମୋଦୟ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନଘାଟ ଅଛି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁର ଲୋକକୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ଦୁଃଖ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମାନବ ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ହୁଏ। ସେଠି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କଲେ, ଦ୍ୱିଜାତି ବ୍ୟକ୍ତି ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି ଯଦି ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜାତି ଏକ ଦିନ ଏବଂ ରାତି ରହି, ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ବାଗ୍ମତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ବିଧିରେ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେଠିକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠି ଦାନ କଲେ ତାହାର ଫଳ ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ଦାତା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଠିଠାରୁ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଣା ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁ କହନ୍ତି, "ମୁଁ ହରିଣ ରୂପେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠିଠି ଘୁରିଥିଲି, ସେ ଅଞ୍ଚଳର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଏହି ସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀରେ ଗୋକର୍ଣେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଦେବମାନେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।" ଏହିପରି ଗୋକର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱର ମହାତ୍ମ୍ୟର 'ଜଳେଶ୍ୱର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନ' ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶୃଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ। ହରିଣ ରୂପୀ ପ୍ରଭୁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ସେହି ଶିଂଗ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ହେ ଦେବୀ, ଭଜ୍ରପାଣି ଶିଂଗର ଉପର ଅଂଶକୁ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ମିଶି, ଶିଂଗର ମୂଳକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେଠି, ସେହି ଶିଖର ଉପରେ, ଭଗବାନ ତିନି ରୂପରେ ବିରାଜମାନ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ଶତଭାଗ ଶକ୍ତିକୁ ହରିଣ ରୂପରେ ରଖିଥିଲେ। ସେହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ସେ ପରମେଶ୍ୱର ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ନିଜେ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେଠି ଏହି ବିଭାଜନ ପର୍ବତରେ ଶତଗୁଣ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ମହାନାଗମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି, ପରିକ୍ରମା କଲେ। ପରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହା ପରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଅବିନାଶୀ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାଥଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଗି ବର ଚାହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଦଶଗ୍ରୀବ ତିନି ଲୋକ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଜିତିଲେ। ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖର, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ତାଳିଥିଲେ, ତାହାକୁ ରାବଣ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସାଗର ତଟରେ ରଖିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ପୁଣିଥରେ ଶକ୍ତିବାନ ହୋଇ ଉଖଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ପବିତ୍ର ମହିମା ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।