ଭୃଗୁ ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଜନ ଏକବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୟତମ କରି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେଠି ଗୋରକ୍ଷକ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ବୃଷଭର ପାଦଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଗୌରୀ ଶିଖରକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶୁଭ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଦା ସଜାଗ ଅଛନ୍ତି। ଦେବୀ ଏଠି ଭୂମିରେ, ବାଗ୍ମତୀ ନଦୀର ତୀରରେ, ଅବତରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଉମାଙ୍କର ଅଂଗକୁ ଅନୁକୃତ କୁଣ୍ଡରେ ଜଣେ ଜନ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପଞ୍ଚନଦ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା ନକୁଲୋହେନା ବ୍ୟବହାର କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ଦେବୀକୁ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଜଣିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମୋଦୟ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଯମଲୋକକୁ ଦେଖିନଥିବେ, କଷ୍ଟରେ ମୁହଁ ଦେଇନଥିବେ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୋଭାମୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରିଲେ ଦ୍ୱିଜ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ଏଠାରେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ରୁଦ୍ର ଜପ କରି ସ୍ଥିତି କରିଲେ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ଅନ୍ୟତମ ହୋଇଯାନ୍ତି ଓ ନିଜେ ଧର୍ମିକ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ବାଗ୍ମତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମୃଦ୍ଧ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ରାଗ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ଦଶଗୁଣ ଅଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଦାନ କରିଲେ ତାହାର ଫଳ ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଦାତା ବଡ଼ ଉପକୃତି ପାଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପକୃତିର କ୍ଷେତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ, ଏହି ଚାଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଣା ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ହରିଣ ରୂପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହୋଇଗଲା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର। ଏହି ସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀରେ ଗୋକର୍ଣେଶ୍ୱର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବା। ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ନଥିବା ହରିଣ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ଜଲେଶ୍ୱରର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପବିତ୍ର ଭାରାହ ପୁରାଣର ଭଗବତ୍ ଗୋକର୍ଣେଶ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଦୁଇଶ ଏକପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଗୋକର୍ଣ, ଶୃଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମହିମା। ଯେବେ ହରିଣ ରୂପୀ ଦେବତା ତ୍ରୟମ୍ବକ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ତାହାର ସିଂଗ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଅଛି। ଦେବୀ, ବଜ୍ରପାଣି ସିଂଗର ଟିପ୍ ନେଇ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଦେବମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏହି ଦେବୀକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାହାର ମୂଳ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ସେଉଁଠି ଏହି ଶିଖରରେ ପ୍ରଭୁ ତିନି ରୂପରେ ବସିଥିଲେ। ନିଜର ଏକଶ ଭାଗ ହରିଣ ରୂପରେ ରଖିଲେ। ସେଉଁଠି ଏହି ପଥ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା, ଶୁଭ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ବିଭାଜନ ପର୍ବତର ଶିରୋପରି ଏକଶ ଭାଗ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦେବମାନେ, ଦାନବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ ଓ ମହାନାଗମାନେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।