ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହରାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ହେ ହରି ଓ ହରା, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣେ ସଂସାରରେ ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏହି ்ୟଜ୍ଞ୍ୟ ଯଦିଓ ବିଘ୍ନିତ ହୋଇଛି, ତଥାପି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ଏବଂ ଦକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଜଗତ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।" ଏପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ରହ୍ମା, ହରି ଓ ହରାଙ୍କୁ ଏମିତି କହିଲେ, "ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଦିଅ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏହା ବେଦର ଉଚ୍ଚାରଣ। ହେ ଦେବଗଣ, ଆମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର।" "ଯିଏ ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୂଷଣଙ୍କ ଦନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମରେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ତୁତି କର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତୁମକୁ ବର ଦେଇପାରିବେ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ତୀବ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। କପାଳ ଧାରୀ, ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ, ତୁମର ତେଜ ଏକ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅବିବେକରେ ଆମେ ଅପରାଧ କରିଛୁ, ମାନ୍ୟ କର, ପ୍ରଭୁ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦୁଃଖ ନାଶକ ଶମ୍ଭୁ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖ ଓ ରୂପ ଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ, ଅମର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରୁଦ୍ର, ଦୟା କର।" "ଭୟଙ୍କର ଦନ୍ତ ଥିବା ପୂଷଣ, ଗଳାରେ ପ୍ରଳମ୍ବ ନାମକ ସର୍ପ ଶୋଭା ପାଉଥିବା, ବିସ୍ତୃତ ଦେହ ଥିବା, ଅଚ୍ୟୁତ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ବିଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି, ଦୟା କର। ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ୍ୟ କର୍ତ୍ତା, ଭଗାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସମାନ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ମୂଖ୍ୟ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କର, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିବା, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ଦେହ ଥିବା, କପାଳଧାରୀ, ତ୍ରିପୁର ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ଉମାଙ୍କ ପତି, ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିପଦରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ତୁମର ଦେହରେ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଓ ବେଦର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମରେ ଲୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦେବେଶ।" "ଭବ, ଶର୍ବ, ମହାଦେବ, ଧନୁର୍ଧାରୀ, ରୁଦ୍ର, ହରା, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" ଦେବତାଙ୍କ ଏହି ସ୍ତୁତିରେ, ଦେବେଶ ମହେଶ୍ଵର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ପୂଷଣଙ୍କ ଦନ୍ତ ପୁନର୍ବାସିତ ହେଉ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଆଦିତ୍ୟପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପୁନର୍ବାସିତ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପଶୁସ୍ୱଭାବ ଦୂର କରିଦେବି।" "ମୋ ଦର୍ଶନରୁ ଯେଉଁ ପଶୁସ୍ୱଭାବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂର କରିଦେଲି, ତୁମେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ମୁଁ ସର୍ବଜ୍ଞାନର ନିତ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଭୁ; ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପଶୁପତି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି କାରଣରୁ, ସଂସାରରେ ମୋର ନାମ 'ପଶୁପତି' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ପୂଜିବେ, ସେମାନେ ପଶୁପତି ଦୀକ୍ଷା ପାଇବେ।" ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ନେହ ଓ ହସ୍ୟ ସହିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନିଶ୍ଚିତ, ହେ ପଶୁପତି, ସଂସାରରେ ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏହି ଦେବତା ତୁମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ।" ଏହିପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା, ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, "ଯେଉଁ ଗୌରୀକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଥିଲ, ସେଉଁଠି ଗୌରୀଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ।" ତେଣୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ କୁମାରୀ ଗୌରୀଙ୍କୁ ମହାରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ରୁଦ୍ର, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ଯଥାବିଧି ମାନ୍ୟ ସହିତ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ଗୌରୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଦେଲେ। ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣଙ୍କ ସହିତ କୈଳାସକୁ ଗଲେ; ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ନଗରକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ମହାତପା କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, କୈଳାସରେ ବସୁଥିଲେ, ଗୌରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପଡ଼ିଲା ଓ ସେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। ଗୌରୀ ଭାବିଲେ, "ମୋ ପିତା ଦକ୍ଷ ଆଗରୁ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ସେ ଯଜ୍ଞ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିବି।" "ମୁଁ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ତାଙ୍କ ଘରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବି; କିନ୍ତୁ କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭବଙ୍କ କନ୍ୟା ଗୌରୀ ମହାନ୍ତ ପର୍ବତ ହିମବତ୍କୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତୀବ୍ର ତପ କରି, ନିଜ ଶରୀରକୁ କ୍ଷୟ କରି, ଶରୀରର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ, ଏବଂ ପରେ ପର୍ବତପୁତ୍ରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଉମା ଓ କୃଷ୍ଣା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ହିମବତ୍ଙ୍କ ଘରେ ଶୁଭ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ପୁନି ସେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, "ସେଉଁଠି ସେ ମୋ ପତି" ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ଅଟୁଟ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ରହିଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମହେଶ୍ଵର ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ—ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ସବୁ ବୟସରେ ଶିଥିଳ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅସ୍ଥିର। ସେ ଦୁଃଖରେ, କଷ୍ଟରେ, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ଭୂକ୍ଷିତ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।" ଏହିପରି ଶୁଣି, ହିମବତ୍କୁମାରୀ ଉମା କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଦେବି; ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କର, ତାପରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଖାଅ।" ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉମାଙ୍କ ସନ୍ନିକଟରେ ବହୁତ ବଡ଼ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲେ ଓ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।