ଦେବତାମାନେ ଏପରି ଅସମାଞ୍ଜସେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଦକ୍ଷ, ପୂଜ୍ୟ, ଏଠାରେ ଆମେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କ'ଣ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।" ତାହାପରେ ଦକ୍ଷ କହିଲେ, "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କର, ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ଦରକାର।" ଏହା ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାଥିକୁ ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଦୂତ, ଗ୍ରହ ଓ ଡାକିଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଲୋକପାଳ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବମାନେ ଦାନ୍ତିଆ ଭୂତ-ପିଶାଚମାନେକୁ ଯମଲୋକକୁ ହଂକାଇଦେଇ, ଭୟଙ୍କର ବାଣ, ତଳବାର, କୁହାଡ଼ି ଆଦି ଫିଙ୍ଗିଲେ। ଭୂତ-ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଜ୍ୱାଳାମୟ ଅଗ୍ନି, ହାଡ଼, ଓ ବାଣ ନେଇ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ଏକ ମାତ୍ର ବାଣ ଫିଙ୍ଗି ଭଗଙ୍କ ଦୁଇଟି ଚକ୍ଷୁ ଭେଦିଦେଲେ। ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହିତ ପ୍ରଭାମୟ ପୂଷାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରୁଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଯେ ପୂଷାନ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଉଖାଡ଼ିଦେଲେ। ପୂଷାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଦେଖି ବସୁମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ, ଏବଂ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏମିତି ତାଙ୍କୁ ଅକସ୍ମାତ୍ ହାରିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ, ଗୌରବମୟ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଦଳକୁ କହିଲେ, "ତୁମର ପୁରୁଷତ୍ୱ କେଉଁଠି ଗଲା? ଗର୍ବ ଓ ମହତ୍ୱ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଦେଲ? ତୁମେ ତୁମ ନିଶ୍ଚୟ, ବଂଶ ଓ ବିଭୂତିକୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ମରଣ କରୁନାହାଁତ?" "ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଭୟରୁ ଅଜନ୍ମା, କମଳଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ।" ଏପରି କହି, ହରି, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଲୋକପାଳକ ଗରୁଡ଼ାପରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ତାପରେ ହରି ଓ ହରାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ୍ଟକାଇତା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରୁଦ୍ର ପଶୁପତି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହରି ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ମୁହଁମୁହଁ ହୋଇ ମୁକାବିଲା କଲା। ଦୁଇଁ ଦେବତା ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା। ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଯଟାମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସୁନ୍ଦର ଢୋଳ ଚଳାଇଲେ। ଗୋଟିଏ ହାତରେ ତଳବାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଗୋଟିଏଙ୍କ ଶରୀର କୌସ୍ତୁଭ ମଣିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବିଭୂତିରେ ଶୋଭିତ। ଗୋଟିଏ ଗଦା ଘୁଞ୍ଚାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଘୁଞ୍ଚାଉଥିଲେ। ଗୋଟିଏଙ୍କ ଗଳା ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ହାଡ଼ରେ ଶୋଭିତ। ଗୋଟିଏ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସର୍ପକୁ କଟିବନ୍ଧନ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଦୁଇ ଦେବତା, ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତ୍ର ନିବାରଣ କର, ଓ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ଦୁଇଁ ଦେବତା ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହରାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଇଁ, ହରି ଓ ହରା, ସଂସାରରେ ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲଭିବ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅବରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ଏବଂ ଦକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ସଂସାର କୀର୍ତ୍ତି ଲଭିବ।" ଏପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, "ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହିସ୍ସା ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।" "ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହିସ୍ସା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ—ଏହି ମତ ବେଦ ଘୋଷଣା କରେ। ଦେବତାମାନେ, ଆମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର।" "ଯିଏ ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୂଷାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ତାଙ୍କ ଏହି ନାମରେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ତୁତି କର, ଯେଉଁପରି ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୁମକୁ ବର ଦେଇପାରିବେ।" ଏପରି କହି ଦେବତାମାନେ ଅତି ଭକ୍ତି ସହ ମହାଆତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: "ତିବ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ଖପର ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ, ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ, ତୁମ ତେଜ ଏକ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ।" "ହେ ଦେବ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ ଅଭାବରୁ ଆମେ ଅପରାଧ କରିଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କ୍ଷମା କର।" "ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଶମ୍ଭୁ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖ ଓ ଆକୃତି, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱଭାବ, ଦୟା କର, ଅବିନାଶୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ।" "ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଧାରୀ, ପ୍ରଲମ୍ବ ସର୍ପ ଗଳାରେ ଶୋଭିତ, ବିରାଟ ଶରୀର, ଅଚ୍ୟୁତ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସର୍ବଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କର।" "ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ କର୍ତ୍ତା, ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରଭା ସଦୃଶ ନୟନ, ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ହିସ୍ସା ଗ୍ରହଣ କର, ଦୟା କର, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ ଶୋଭିତ, ଖପର ଧାରଣ କରିଥିବା, ତ୍ରିପୁର ଧ୍ୱଂସକ, ଉମାପତି, ଶତଦଳଜ ଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଅପଦରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବେଦ ତୁମ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଦେଖୁଛୁ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ର ତୁମେ ଅଭିନ୍ନ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛ।" "ଭବ, ଶର୍ବ, ମହାଦେବ, ଧନୁର୍ଧର, ରୁଦ୍ର, ହର, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ପରମେଶ୍ୱର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" ଦେବତାମାନେ ଏପରି ସ୍ତୁତି କଲେ, ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେବ, ପୂଷାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଆଦିତ୍ୟପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ପଦ ଫେରିପାଇବେ। ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ଯେ ମୋତେ ଦେଖି ପଶୁସ୍ୱଭାବ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲ, ମୁଁ ଏହା ଦୂର କରିଦେଉଛି।