ଏକ ସମୟର କଥା, ଭୂମି ଦେବୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଉଥିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ହରଣ କରୁଥିବା, ଅଭିମାନୀ, ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରୁଥିବା, ଓ ନ୍ୟାୟକୁ ନାକାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—ଏମିତି ଅନେକ ପାପ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେମିତି ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଶ୍ରୀବରାହଦେବ କହିଲେ, "ହେ ଭୂମି, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ଯେଉଁମାନେ ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟର ଅଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ପାଳନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।" "ଏହି ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ଏତେ ପବିତ୍ର ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ନିୟମିତ ଏବଂ ଭକ୍ତିସହିତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକରୂପୀ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିକ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" "ଏହି ଉପବାସ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ—ଉଭୟରେ ଏକାଦଶୀ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ଉତ୍ସାହରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଯାହା କରାଯାଏ ମନ, ବାଚା, କିମ୍ବା କର୍ମଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ପୁନିପୁନି ପ୍ରାଚୀନ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ।" "ଯଦି ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ଏହି ଉପଦେଶ କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶଂଖରେ ପାଣି ପିଇବା, ମାଛ କିମ୍ବା ବରାହ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦ୍ୟପାନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ପାପରେ ଲିପ୍ତ। ଯଦି କେହି ଏହି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ପାଳନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏକବେଳା ଭୋଜନ ଓ ଦାନ କରନ୍ତୁ। ନହେଲେ ସେମାନେ ମହାପାପର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି ଓ କେଉଁଠି ଭଲ ଗତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଏହି ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ। ଏହା ପାଳନ କଲେ ବାରଟି ଦ୍ୱାଦଶୀର ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ସେହି ଦିନ କରାଯାଇଥିବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା କୋଟିଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଫଳ ମିଳେ। ପ୍ରବୋଧିନୀ ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେପରି ହରିଙ୍କ ଶୟନ ରାତି ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ହରିଙ୍କ ଶୟନ, ଜାଗ୍ରଣ କିମ୍ବା ଉଲଟିବା—ସବୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହିଠାରୁ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସାହରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।" "କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଯୁକ୍ତ ଏକାଦଶୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ସେହି ଦିନ କରାଯାଇଥିବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦାୟକ। ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଏବଂ ପୂଜା କରିଲେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଦିନ ଜଳଏଁ ଭରା କଳଶ ରଖି, ତାହାର ଉପରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।" ଏହିପରି, ଏକାଦଶୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଭକ୍ତି ଓ ନିୟମରେ ପାଳନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମ ଲାଭ ହୁଏ।