ଏକ ସମୟରେ, ରୁଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦେହରେ ଦହା ରୋଷ ଭରି ଦାହା ଦେଇ ଦହ୍ନା ଦେଇ ଗର୍ଜନ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର କାନରୁ ଅଗ୍ନି ଆସିଲା। ସେହି ଅଗ୍ନିରୁ ଭୟଙ୍କର ଭୂତ, ବେତାଳ, ପ୍ରେତ ଏବଂ ପିଶାଚମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସହିତ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଯାତୁଧାନ ମିଳି ଅଗ୍ନିମୟ ମୁହଁ ନେଇ, ନିଜ-ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭୟଙ୍କର ଦେହରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏମିତି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ଏକ ଅତି ଚମତ୍କାର ରଥ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ବେଦର ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ରଥରେ ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ, ଅଶ୍ୱ, ତ୍ରିପୁଟି ରସ, ତ୍ରିପୁଟି ଚୋଟି, ତ୍ରିପୁଟି ପୂଜା, ତ୍ରିପୁଟି ସୋଧନ, ଧର୍ମ ଦୂତ, ଓ ବାୟୁ ଶବ୍ଦ ରହିଥିଲା। ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପତାକା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ; ଏହି ରଥ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତିକ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ରଥୀ ହେଇ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଧନୁ, ଓଁ ଧନୁର ତାର, ଏବଂ ସାତଟି ସ୍ୱର ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ହେଲା। ଏମିତି ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଦିଦେବ ରୁଦ୍ର, ରୋଷରେ ଭରି, ଡକ୍ଷର ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ। ଏହି ଦେବତା ଆଙ୍ଗିରସ ଭୂତମାନେ ନେଇ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗେଇ ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଗମନରେ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରମାଳା ଅପହୃତ ହେଇଗଲା। ଏହି ବିପରୀତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ଚିତା ଲଗାଇ କହିଲେ, “ଦେବମାନେ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ; ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିଛି।” ସେମାନେ ଭାବିଲେ, “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଆସିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।” ଏପରେ, ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଡକ୍ଷ, ଆପଣ ଏଠାରେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ଆମକୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହନ୍ତୁ।” ଡକ୍ଷ କହିଲେ, “ସଘ୍ରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୂତମାନେ ସହିତ ଏକ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଗ୍ରହ, ଡାକିନୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଲୋକପାଳମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ଦେବମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେ ଯମ ଲୋକକୁ ଦୂର କରି, ଭୟାନକ ବାଣ, ତଳୱାର, କୁହାଡି ଫିଙ୍ଗିଲେ। ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋଷରେ ଭରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନିମୟ ଅସ୍ତ୍ର, ହାଡ଼ ଓ ବାଣ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ରୁଦ୍ର ଏକ ତୀରରେ ଭାଗାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଚକ୍ଷୁ ଭିଦ୍ଧ କରିଦେଲେ। ଭାଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଷଣ ରୋଷରେ ଭରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ରୁଦ୍ର ଦେଖିଲେ, ପୁଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ମାରୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଖିଁଚି ନେଇଦେଲେ। ପୁଷଣଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭିଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ବସୁମାନେ ଭୟରେ ଚାରିଦିଗରେ ଉଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଇପଡ଼ିଲେ। ଏମିତି ସମସ୍ତେ ହାରି ଉଡ଼ିଯିବାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ, ନିଜ ଦଳକୁ କହିଲେ, “ତୁମ ଶୌର୍ୟ କେଉଁଠି ଗଲା? ଗର୍ବ ଓ ମହାନତା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ନିଶ୍ଚୟ, ଏବଂ ବଂଶ ଓ ମହିମାକୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ମରଣ କର। ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣରେ ଅନୁସୂଚିତ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ଭୟରେ ନିଜେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ।” ଏପରେ, ହରି ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧରି, ଜନସମୂହର ଉଦ୍ଧାରକ, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ହରି ଓ ହରା ମଧ୍ୟରେ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ରୁଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଶୁପତା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ହରି ରୋଷରେ ନାରାୟଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ନାରାୟଣ ଓ ପାଶୁପତା ଅସ୍ତ୍ର ରୋଷରେ ଆକାଶରେ ଧକ୍କା ଖାଇଲେ; ଦୁଇ ଦେବ ଏକାପ୍ରତି ନାଶ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା। ଏଠାରେ, ଏକ ଦେବ ଅଗ୍ର ଜଟା ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଏକ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଚମତ୍କାର ଢୋଲ ଉଠାଇଲେ। ଏକ ତଳୱାର ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ; ଏକ ଦେହ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିରେ ଚମକୁଥିଲା, ଅନ୍ୟ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭସ୍ମରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଏକ ଗଦା ଘୁରାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଘୁରାଉଥିଲେ; ଏକ ଗଳା ମଣିରେ ଚମକୁଥିଲା, ଅନ୍ୟ ହାଡ଼ରେ; ଏକ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ନାଗକୁ କମରବନ୍ଧ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏମିତି, ଦୁଇ ବିପ୍ରତିପକ୍ଷୀ ଦେବ, ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ, ଏକାପ୍ରତି ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଅସ୍ତ୍ର ନିଜ-ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ହଟାନ୍ତୁ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ଦୁଇ ଦେବ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ। ଏପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହରାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହରି ଓ ହରା, ଦୁଇ ଦେବ ଭାବରେ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।” “ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅବରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେବ, ଡକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ମହିମା ବଢ଼ିବ।” ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବେଦ ଏହାକୁ ଘୋଷଣା କରେ। ଦେବମାନେ, ଆମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରନ୍ତୁ।” “ଭାଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ଏବଂ ପୁଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭିଦ୍ଧ କରିଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରନ୍ତୁ; ଏହି ନାମରେ ଷ୍ଟୁତି କରି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇପାରିବେ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଦେବମାନେ ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ, ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଦେବମାନେ କହିଲେ, “ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କପାଳ ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ, ହସ୍ତରେ ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ; ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଏକ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ତୁଳନୀୟ।