ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ଏବଂ ରାଣୀ ଦୁଇଁଜଣ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଅଛନ୍ତି । ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବାର୍ଷିକ ଆୟ ନାହିଁ, ଏକ ଭାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ରାଣୀ ପଚାରିଲେ, “ମହାନୁଭାବ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ ।” ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ, “ହେ ରାଣୀ, ଏହି ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥାରେ ଆମେ କିଛି ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ନ ତୁମ ପାଇଁ, ନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ । ତଥାପି, ମୋ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କିଛି କହିବି, ଯଦି ତୁମେ ମନୋମତି ଦିଅ । ଚଳ, ଆମେ ଉଠି ଏକ କାଠର କୁହାଡ଼ି ନେଇ ଜମି କାମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ କହିଲେ, “ହେ ମହାନ ରାଜନ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଉଣ୍ଟ, ମହିଷ, ଗାଧା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ କ’ଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?” ରାଜା ଉତ୍ତରେ କହିଲେ, “ମୋର ସେବକମାନେ ସମସ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ । ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଉଣ୍ଟ, ମହିଷ, ଗାଧା ଏବଂ ବହୁ ସମ୍ପତ୍ତି ରହିଛି । ଲୋହା, ଟିନ୍, ପିତଳ, ଚାନ୍ଦି, ସୁନା—ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ଅଛି । କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଏଠାରେ ସୁନା ତ ଦେଖୁଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋହା ନାହିଁ ।” ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମହାନ ରାଣୀ କହିଲେ, “ଆପଣ ଯେଉଁଠାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଆଗକୁ ଯାନ୍ତୁ, ମୁଁ ପଛରେ ଆସିବି ।” ଏହିପରି ଉଭୟେ ଏକଠି ଜମି ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ । ରାଜା କହିଲେ, “ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ମୋର ଶୁଭ ଜମି, ଏଠାରେ ବସ । ମୁଁ କଟିବି, ତୁମେ ଏହି ପତ୍ରପଲା ହଟାଇଦେଅ ।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ ରାଣୀ ଦେଖିଲେ, ଜମିର ପାଶରେ ଏକ ସୁନାର ଗଛ ଓ ସୁନାର ଝାଡ଼ି ଅଛି । ତେଣୁ ରାଣୀ ଚିନ୍ତିତ ହେଇ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଆମେ କିପରି ଚାଷ କରିବା? ଏହି ଜମି ଆମ ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେବ । ଏଠାରେ କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ଫଳ ମିଳିବ?” ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, “ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବପ୍ରତି ସ୍ନେହ କରେ, ଶୁଭ ଓ କୋମଳ କଥା କହେ, ସେଉଁଠି ନିରାପଦ ଅଛି । ଜଳଧାରା ପାଖରେ ଏଠି ଏକ ନିବାସ, ଏଠାରେ କେହି କଷ୍ଟ ପାଉନାହାନ୍ତି ।” କିନ୍ତୁ ତାପରେ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳିଉଥିଲା । ତାପ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବଢିଯାଉଥିଲା, ଋତୁ ଉତ୍କଟ ଓ ଦୁଃସହ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ରାଜାଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପାଦ ତାପରେ ଜଳିଯାଉଥିଲା । ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିଯାଉଥିଲା । ଏହି ତୀବ୍ର ତାପରେ ରାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ତିଆସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଇଯାଇଛି, ହେ ମହାରାଜା ।” ଏହିପରି କହି, ଦେବୀ ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାଣୀ ଅଚାନକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଦେଖିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ । ରାଜା ପଚାରିଲେ, “ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ, କ’ଣ କାରଣରୁ ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?” ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୃଦୁ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଜନ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରି ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି । ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ କେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ । ଆପଣଙ୍କ ସାହସ ଓ ଶକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଶଂସିତ ।” ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ, “ଏହି ରାଣୀ ଅତି ଉତ୍ତମ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତାପସ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ସେ ଆପଣଙ୍କ ପରି, ଯେପରି ସଚୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ । ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ, ହସ୍ତୀନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସଂଯମିତ ।” ଏହିପରି ରାଜା ଓ ରାଣୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ସାହସ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ।