ଏକ ଦିନ, ରାଜାଙ୍କୁ ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ—“ମହାରାଜ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲି, ସେ ଦେବୀ ଝିଅଟି ମୋର ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଏକା ହାରିଦେଲା। ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ବିସ୍ମିତ ହେଇ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲି, ଏବଂ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଭିତରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭିତରେ ଆଉ ଏକ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଉପରେ ଆଉ ଏକ, ଯାହା ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ଝିଅଟିର ଶରୀର ଭିତରେ ତିନିଜଣ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; କିନ୍ତୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମାତ୍ର ଝିଅଟି ରହିଗଲା, ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ତାପରେ ମୁଁ ଦେବୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି—‘ମୋର ବେଦଗୁଡିକ କିପରି ହାରିଗଲା? ମା, ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କୁହ।’ ଦେବୀ କହିଲେ—‘ମୁଁ ସମସ୍ତ ବେଦର ମା, ମୋର ନାମ ସାବିତ୍ରୀ। ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନି ନପାରିଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ ବେଦଗୁଡିକ ହାରିଗଲା।’ ଦେବୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଭରି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲି—‘ମା, ଏହି ପୁରୁଷମାନେ କିଏ?’ ଦେବୀ କହିଲେ—‘ମୋର ଶରୀର ଭିତରେ ଯିଏ ରହିଛନ୍ତି, ସେ ନାରାୟଣ ଦେବ, ଯିଏ ଋଗ୍ବେଦର ରୂପ। ଅଗ୍ନିର ରୂପ ନେଇ, ପାଠ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପାପକୁ ଦହିଦେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭିତରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଯଜୁର୍ବେଦର ରୂପରେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଉପରେ ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପବିତ୍ର, ସେ ରୁଦ୍ର, ସାମବେଦର ରୂପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ପାପକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏହି ତିନି ହେଉଛନ୍ତି ବଡ଼ ବେଦ, ଏବଂ ତିନିଜଣ ଦେବତା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଆନ୍ତି। ଏହା 'ଅ' ଅକ୍ଷର ଓ ବିଭିନ୍ନ ୟଜ୍ଞ ନିମିତ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଂଶ। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି; ତୁମେ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କର, ନାରଦ। ଏହି ବେଦ ସରୋବରରେ ତୁମେ ସ୍ନାନ କର; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ତୁମେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ମନେ ପକାଇପାରିବ।' ଏପରି କହି ଦେବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ମୁଁ ସ୍ନାନ କରି, ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ପ୍ରିୟବ୍ରତ କହିଲେ—‘ମହାମୁନି, ମୋର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ କଥା କୁହ। ମୁଁ ବହୁତ ଆଗ୍ରହୀ।’ ନାରଦ କହିଲେ—‘ମହାରାଜ, ବେଦ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ମୁଁ ହଜାର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ମନେ ପକାଇଲି। ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଏକ କଥା ଶୁଣ। ଅବନ୍ତୀ ନାମକ ଏକ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ସାରସ୍ବତ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ବେଦ ଓ ଶାଖାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଅନେକ ଦାସ-ଦାସୀ ଓ ଅଧିକ ଧାନ୍ୟ ଥିଲା, କୃତୟୁଗରେ ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲି। ଏକାନ୍ତରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଭାବିଲି—‘ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ସମସ୍ତ କିଛି ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ତପସ୍ୟା ନିମିତ୍ତେ ସରସ୍ବତ ସରୋବରକୁ ଯାଇଲି। ଏପରି ଭାବି, କେଶବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲି, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ୟଜ୍ଞ କରିଲି। ତପସ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇ, ସରସ୍ବତା (ପୁଷ୍କର) ସରୋବରକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ, ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଶୁଭ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲି, ନାରାୟଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲି। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଉଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରି, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖା ଦେଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ମହାମୁନି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଷ୍ଟୋତ୍ର କଣ? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।’ ନାରଦ କହିଲେ—‘ମୁଁ ସଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅମରମାନଙ୍କର ଅମର, ପ୍ରାଚୀନ, ଅତୀତ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ବିଷ୍ଣୁ, ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୁଷ, ପ୍ରାଚୀନ ଆଶ୍ରୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରିଲି। ହରିଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରାଚୀନ ଦେବ, ଯିଏ ଉପରେ ଓ ଭିତରେ, ତୀବ୍ର ଦୀପ୍ତିର, ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲି—‘ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ନିବାସ, ବିଶାଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ପବିତ୍ର ହୃଦୟରେ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲାବେଳେ, ସେ ତାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ସେ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ ନାରାୟଣ, ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ସଦା ବନ୍ଦନା କରିଲି—‘ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅସୀମ ଆକୃତି, ପ୍ରାଚୀନ, ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ଶାନ୍ତିର ଧାରକ, ଭୂମିର ନାଥ, ଶୁଭ, ମହାମହିମା। ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରିଲି—‘ନାରାୟଣ, ଅମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ଅସୀମ ପାଦ, ଅନେକ ହାତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ, କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର, ଶ୍ୱେତ ସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବା। ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରିଲି—‘ନାରାୟଣ, ତିନି ବେଦରେ ଜଣା, ତିନି ରୂପ, ନଉ ରୂପ, ଏକ ରୂପ, ତିନି ପବିତ୍ରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତିନି ଅଗ୍ନି, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ତିନି ଯୁଗର ପ୍ରଭୁ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଅସୀମ। କୃତୟୁଗରେ ସେ ଧଳା, ତ୍ରେତାରେ ଲାଲ ଶରୀର, ଦ୍ୱାପରରେ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନ, କଳିରେ ସେ ନିଳ ଆତ୍ମା। ସେ ତାଙ୍କର ମୁଁ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହାତରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଜଘାରୁ ବୈଶ୍ୟ, ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେ ଅନେକ ଆକୃତିର ପ୍ରାଚୀନ। ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରିଲି—‘ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅତୀତ, ଜ୍ଞାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ନାଥ, କ୍ରୀୟା ନିମିତ୍ତ କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ, ଗଦା ଓ ଢାଲ୍ ଧାରି, ଉତ୍ତଳିତ ହାତ, ଅସୀମ।' ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବଜ୍ରଘନ୍ଟା ସମାନ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—‘ଏକ ବର ଚୟନ କର।’ ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ ଲିନ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲି। ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା କହିଲେ—‘ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କର।’ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ହଜାର ଯୁଗ ପରେ, ତୁମେ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା; ତୁମ ନାମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯିବ। ତୁମେ ସଦା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ‘ନାର’ ଜଳ ଦେଉଥିବାରୁ, ତୁମ ନାମ ‘ନାରଦ’ ହେବ। ଏପରି କହି, ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶରୀର ଛାଡିଲି।