ଏଠାରେ ଏକ ପାପୀ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଯାତ୍ରାର ଭୟାନକ ଚିତ୍ରଣ ହେଉଛି। ଯେଉଁଠି ଠଣ୍ଡା ଆଶା କରିଥାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ତାପ ମିଳେ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ତାପ ଆଶା କରିଥାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଠଣ୍ଡା ମିଳେ। ସେଠି ସେ ହଜାର ହଜାର ଦ୍ୱାରା ସଦା ସଦା ଶତଶଃ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ପାଣି ଓ ଭୟାନକ ସର୍ପମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହାକୁ କରମ୍ଭ-ସନ୍ଦ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଲାଉଛି। ତାପରେ ଏଉଁ ମହାନଦୀ ଆସେ, ଯାହାକୁ ବୈତରଣୀ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ପାଣି ଲୁଣ ଭରା। ସେଠି କାଦି ଏତେ ଗଭୀର ଯେ, ଚର୍ମ, ମାଂସ, ଓ ହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥାଏ। ସେଠି ଧନୁଷ ଦୀଘା ଉଲ୍ଲୁମାନେ, ହୀରା ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜିହ୍ୱା ନେଇ, ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଯୋଜନା ଦୀଘା କାଦି ଦୁର୍ଗମ ଭାବରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ, ସେଠି ଅନେକ ମୂଷା ଦଳ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ନିଜେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଖାଇଦେଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରଭାତ ବାୟୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେ ପୁଣି ଶରୀର ମାଂସ ଫେରାଇ ପାଇଯାନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଭୟାନକ ଆମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ସେଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏଠି ସେ ଶିରା ବିହୀନ, ଚକ୍ଷୁ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ସଦା ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଜ୍ୱାଳାମୟ। ଏହାକୁ ଯମଙ୍କ ଉନ୍ନ ଚୁଲ୍ଲି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଗଭୀର ଓ ତିନି ଯୋଜନା ଚୌଡ଼ା। ଏଠି ହଜାର ହଜାର ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରେତାତ୍ମା ଏଉଁ ଚୁଲ୍ଲି ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ତୀବ୍ର ଧାରା ସେମାନେକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଃଖଦ ଅଞ୍ଚଳ ପୂର୍ବବତ୍ ଭୟାନକ ଓ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଦୁଷ୍କର। ଏଠି ଦଶଟି କଣ୍ଟାଳୀତ ଲତା ଓ ତେରଟି ଉବାଲୁଥିବା ଆଣ୍ଡା ରହିଛି। ସମସ୍ତଠିରେ ନିଷ୍ଠୁର ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଦେଖିବାକୁ ଭୟାନକ। ଏଉଁ ଶୁଷ୍କ କୁଆଁ ଓ ଧୂଆଁ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଉଲ୍ଟା ହୋଇ ଝୁଲିଥାଏ। ପୁଣି ଗୋଟିଏ ମଳ ଗହ୍ୱର ଭିତରେ, ଚର୍ବି ଆଗିରେ ସେ ରନ୍ଧାଯାଏ। ତିନି ଯୋଜନା ମଧ୍ୟରେ ଏଉଁ ସାତ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦହିଯାଇ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ଶିତଳ ପାଣି ଓ ଶିତଳ ଗଛ ଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ସରୋବରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ସେଠି ସମସ୍ତ ପାପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଦିଆଯାଏ। ତାପରେ ଏକ ଶୂଳବହ ପାହାଡ଼ ଆସେ, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ। ସେଠି ସଦା ମେଘ ବର୍ଷା ହୁଏ, ଏବଂ ତୀବ୍ର ଉତ୍ତାପ ଜଳ ପଡ଼େ। ଏଠି ଶୃଙ୍ଗାରକ ନାମକ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ସେଠି ସବୁଜ ଘାସ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁଠି କାହାକୁ ଛୁଏ ବା କାଟେ, ସେ ତୁରନ୍ତ କୀଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ପରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି। ଏଉଁ ଯାତ୍ରାରେ ମାଆ, ବାପା, ପୁଅ, ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରିୟଜନମାନେ, ସମସ୍ତେ ଅନୁବାଦ କରନ୍ତି—‘ହାୟ! ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ମୋ ପୁଅ!’ ବୋଲି ବିଲାପ କରନ୍ତି। ହାତ, ଚାବୁକ, ଏବଂ ଶରୀର ଉପରେ ସର୍ପ ରଖି, ସେମାନେ ପୁଣି ପୁଣି ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ସହିଥାନ୍ତି। ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଅଛି, ଏବଂ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚମ ଯୋଗ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ, ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଅଚଳ ଜନ୍ତୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସେଠି ସଠିଅଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ସଠି ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ରହିଥାଏ। ପରେ, କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ସେ ପୁଣି ସ୍ୱେଦଜ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀ ହୋଇଯାଏ। ଏଉଁ ପରେ ସେ ପୁଣି ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଯାଏ।