ପଞ୍ଚମ ନରକରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଯନ୍ତ୍ରଣା ରହିଛି, ଷଷ୍ଠ ନରକରେ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବିବର୍ଣ୍ନ ହୋଇଛି। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତିରେ ପ୍ରେତାତ୍ମାମାନେ ଏହି ଦୁଃଖର ନଗରକୁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଅଛି, କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ; ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖ ଯୋଗ ହୋଇ ଏହା ଅଧିକ ଭୟାନକ ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବାମାନେ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯମଦୂତମାନେ ଏଠାରେ ବହୁତ କମ୍ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ, କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଭୂମି ଉତ୍ତାପିତ ଲୋହା ଦଣ୍ଡାରେ ଭରି ଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଓ ତୀବ୍ର ତିଆଁ ରହିଛି। ଜଳ ପିବା ପାଇଁ ଆଶା କରିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଝିଲିକା ପାଖକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଜଳ ପିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଝିଲିକା ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି। ତାପରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ରନ୍ଧା ମାଂସ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଝିଲିକାରେ ଅନେକ ମାଛ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିତ କରିଦିଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ଥୋଡ଼ା ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ କେବଳ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। ବସିଥିବା, ଚାଲିଥିବା, କିମ୍ବା ଦୌଡ଼ିଥିବା ସମୟରେ, ଏହି ଦଣ୍ଡା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଲାଗିଥାଏ। ଏଠାରେ ମଳର ତଳ, ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକ ରହିଛି। ରାକ୍ଷସମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଦୟାହୀନ ଉପାୟରେ ଉଭାଗି ଦେଇଥାନ୍ତି। ତଳବାହୁଳୀ ତଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଳ୍ୟ ଅଟା ରହିଛି। ଏଠାରେ ଜଳିଯାଇଥିବା, କାଟିଯାଇଥିବା, ଭିଦ୍ରିଯାଇଥିବା, ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ରହିଛି। ଏଠାରେ କଳା ଓ ଚିହ୍ନିତ କୁକୁରମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଗ୍ରହଣୀୟ। ଏଠାରେ ଶିମୁଲ ଗଛ ରହିଛି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଂଟାରେ ଭରି ଏହା ଶତ୍ରୁଭାବାପନ୍ନ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ କୁ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶୀତ ଚାହିଁଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ତାପ ମିଳେ, ତାପ ଚାହିଁଥିଲେ ଶୀତ ମିଳେ। ତାଙ୍କୁ ହଜାର ହଜାର ଭାଗରେ କାଟିଦିଆଯାଏ, ଏହି ଦଣ୍ଡ ନିରନ୍ତର ଚାଲିଥାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନଦୀ ଅଛି, ଜଳ ଓ ଭୟାନକ ନାଗମାନେ ଭରି ଯାଇଛି। ଏହାକୁ କରମ୍ଭା-ସ୍ୟାନ୍ଦ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ରହିଛି। ପରେ ବଡ଼ ନଦୀ ବୈତରଣୀ ଆସିଥାଏ, ଏହାର ଜଳ ଲୁଣିଆ ଅଛି। ଏଠାରେ ମାଟି ଗଭୀର ଅଛି, ଚମ୍ମା, ମାଂସ ଓ ହାଡ଼ ଭଙ୍ଗିଯାଏ। ଏଠାରେ ଧନୁର ଦୂର ଲମ୍ବା ଉଲ୍ଲ ଅଛନ୍ତି, ହୀରା ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ହାଡ଼ ଭଙ୍ଗିଯାଏ। ଏହି ଯୋଜନା ଦୂର ଦୁଃଖର ଦଳା ମାଟି ପାର କରିବା ପରେ, ଅନେକ ଉପାୟରେ ମୁଷକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିତ କରନ୍ତି। ସକାଳର ପବନ ଛୁଇଁଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଆମ୍ବ ଗଛ ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ପକ୍ଷୀମାନେ ରହନ୍ତି। ଏଠାରେ ନାଡ଼ି ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଓ କଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହା ସଂଧ୍ୟା ମେଘ ପରି ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ସଦା ଚମକେ। ଏହାକୁ ଯମର ଭଉଁସାର କୁହାଯାଏ, ଗଭୀର ଓ ତିନି ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତ ଅଛି। ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ପ୍ରେତାତ୍ମା, ଦଶ ଦଶ ମିଳିଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ କୁଲ୍ଲୀର ଉଦରରେ ପ୍ରେତାତ୍ମାମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ଏହି ବେଗବାହିନୀ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଣ୍ଡ ଦୁଃଖ କଷ୍ଟ ଦେଖିବାରେ ଅତି କଠିନ ଓ ଭୟାନକ, ପୂର୍ବର ଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ ଏହା ଚାଲିଥାଏ। ଦଶଟି କଂଟା ଲତା ଓ ତେରଟି ଉତ୍ତାପିତ ଦଣ୍ଡ ପାତ୍ର ରହିଛି। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୟାହୀନ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଦେଖିବାକୁ ଭୟାନକ। ଏଠାରେ ଶୁଷ୍କ କୂଆ ଓ ଧୂଆଁରେ ସେ ଉଲ୍ଟା ଟଙ୍ଗି ରହିଥାଏ।