ଏହି ଦିବ୍ୟ ଭାରାହ ପୁରାଣର ମହାତ୍ମ୍ୟମୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ସଂସାର ଚକ୍ରର ଯନ୍ତ୍ରଣାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ବର୍ଣ୍ଣନା ଦିଆଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଗାଈର ଦୁଧରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପାନୀୟ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇଁ ଉପଯୋଗ କରାଯାଉଥିବା ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସଦା ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି । ଏଠି ରୁଚିକର ମାଳା, ଧୂପ, ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ ରହିଛି । ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକର୍ଷକ ଓ ଚମତ୍କାରି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଫଳମୂଳ ଥାଲିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, କିଛି ନାରୀ ହାତରେ ପାତ୍ର ଧରି ଦଖାଯାନ୍ତି । ଯେମାନେ ଦାନ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ, ସେମାନେ ଅତି ସକ୍ଷମ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ କିଛି ଦୂତ, ଯେମାନେ କଠୋର ଭାଷାରେ କଥା କହନ୍ତି, ହସି-ହସି ହତ୍ୟା କରନ୍ତି । ସେମାନେ ପାପ ପ୍ରବୃତ୍ତିର, ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କିମ୍ବା କୌଣସି ପରିହାର ଉପାୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ସଦା ଦାନରେ ଅସମର୍ଥ । କିଛି ଲଜ୍ଜାହୀନ ଗୃହଣୀମାନେ ବି ଦିଆଯାନ୍ତି, ଯାହା ମନରେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଅନୁରୋଧ କରିପାରିବେ । ଏଠି ଜଳ, ଜାଳନା ପାଇଁ କାଠ, ଓ ସହଜରେ ମିଳୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଯାଏ । ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରିଦ୍ର ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, କୁକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି । ଯେମାନେ ସତ୍ୟପଥରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଏଠି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନଙ୍କ ସହିତ କିଛି ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମୃଦ୍ଧିରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥାନ୍ତି । ଏପରି ଭାବେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଭାରାହ ପୁରାଣରେ ‘ସଂସାର ଚକ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣାର ରୂପବର୍ଣ୍ଣନା’ ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି । ପୁନର୍ବାର, ସଂସାର ଚକ୍ରର ଯନ୍ତ୍ରଣାର ରୂପ ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ । ଏଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ମାୟାମୟ କାଁଟାରେ ଢାକିଯାଇଛି । କିଛି ଲୋକଙ୍କର ପାଦ, ହାତ, ମୁଣ୍ଡ, ଓ ଗଳା କଟିଯାଇଛି । ଯେମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଚରିତ୍ରବାନ୍, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଘରରେ ଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ସଦା ଶୀତଳ ଜଳ ଓ ଭୋଜନ ସହିତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୂଜା କରି, ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଆସିବା ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେଠି ଆଲୋକରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ବିଶ୍ୱର ଦର୍ଶନ ହୁଏ । ତାପରେ, ଦୂତମାନେ ଏଠିକୁ ଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । କିଛି ଲୋକ, ଭୟଙ୍କର କୁକୁରମାନେ ପାଦ ତଳୁଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚବାଇ ଦେଉଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଆକାରର, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଠି ମଧ୍ୟେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଲାଡ଼ୁ ଦିଆଯାଏ ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ରହିଥାଏ । ଏଠି ଏକ ଅତି ଭୟାନକ ଲୋହାର କଣ୍ଟକ ବାଣରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ନାରୀ, ଅଗ୍ନିରେ ତାପି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭଗ୍ନ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଧାଡ଼ି ଆସେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ଦୌଡି ଧରି କହେ: "ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ତୁମ ମାଁର ଭଉଣୀ, ମାମାଘର ମାଇ, ବାପାଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଜନୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଅପମାନ କରିଛ । କାହିଁକି ଦୌଡୁଛ, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ନିଜ ପାପର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ?" ସେ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ । ହଜାର-ହଜାର ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ନାରୀମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ସେ କହେ: "ଅବଲମ୍ବିତ ନୀଚ ଜନ୍ମର ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରୁଛ, କାହିଁକି ପୁନଃପୁନଃ ଚିତ୍କାର କରୁଛ? ଦଶଗୁଣ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ପୁନଃପୁନଃ ତୁମକୁ ଟାଣିବି । ମୋତେ ତୁମେ ଛୁଟିପାରିବ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ମୂଢ଼?" ସେ ପୁନଃ କହେ: "ଯେଉଁଠି ଯାଉଛ, ଦୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ପର-ସ୍ତ୍ରୀଗାମୀ!" ଗୋଲାପାଳକମାନେ ଯେପରି ଛଡ଼ି ଦେଇ ହଂକାରିବେ, ସେଭଳି ସେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ହଂକାଇ ନେଉଛି । ଏହାପରେ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ, କୁକୁର, କାଉଁ ଦ୍ୱାରା ସେ ଚବାଯାଏ । ସେ ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନିର ଦାହନ ଦେଖେ, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦାହନବନ୍ଧୁ ପରି ଦେଖାଯାଏ । ଏଭଳି ଦାହନ ଓ ତାପରେ ପୁଡ଼ି, ସେ ପୁନଃ ବୃକ୍ଷ ତଳକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ । ଏଭଳି ଭାବରେ, ସଂସାର ଚକ୍ରର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ତାହାର ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରାହ ପୁରାଣ ଦିବ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି ।