ମୁଁ ସେଠାରେ ଏମିତି କିଛି ବିଶିଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ, ନିରୁକ୍ତି, ବିତର୍କ ଏବଂ ସାମନ୍ ଗୀତ ଗାୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ମୁଁ ଋଷିମାନେ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି। ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ କଳାବର୍ଣ୍ଣୀ, ବିଶାଳ ମୁଖବଡ଼ି ଥିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ବାୟଁ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ମହାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଏଠି, ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିବା ଜଣେ ନାରୀ ଦେବସ୍ନିଗ୍ଧ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗରାଗିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଏଠାରେ ଏଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏଠି ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଇ ନାରୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଦୁଃଖ ଜନିତ ବ୍ୟାଧିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲେ। ଏଉଁ ବ୍ୟାଧିମାନେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜସ୍ୱୀ, ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଗାୟକ, ହସନ୍ତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଜାଗ୍ରୁତ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣର ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚାଦର ଓ ଶୈଳୀରେ ଆଛାଦିତ ଆସନ ଥିଲା। ସେଠାରେ ବହୁତ ପୁରୁଷ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପୀଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଅନେକ ନାରୀମାନେ ଚେଷ୍ଟା, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା। ଏଠି ଭୂତ, ପିଶାଚ ଓ ମାଂସଖାଦକ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କିଛିଏଠାରେ ଏକ ହାତ, କିଛି ଦୁଇ, କିଛି ତିନି, କିମ୍ବା ଅନେକ ହାତ ଥିଲେ। ତେବେ, ସେଠାରେ ଅନେକ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶୋଭା ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୁଭିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ପାଦ ବାନ୍ଧା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ। କିଛି ହାତରେ ବଣ, ଶୁଳ ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟେ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ନିକଟ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ। କିଛି ହାତରେ ଦହି ଧରି ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ, ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ନେଇଥିଲେ। କିଛି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧୂପ ଧରିଥିଲେ ଓ ଶୁଭ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। କିଛିଏଠାରେ ଘୋଢ଼ା, ହାତୀ, ହଂସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ଯାନ ଉପରେ ଥିଲେ। କିଛି ମୟୂର, ବକ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଆକୃତିର ଯାନ ଉପରେ ଥିଲେ। କିଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କିଛି ମେଲା, କିଛି ପୁରୁଣା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅନ୍ୟେ ନୂତନ ପାଟ ଶାଢ଼ି ପିନ୍ଧିଥିଲେ। କିଛି ଅଖିରେ ବିଲାଇ ପରି, କିଛି କାଚ ପରି ଏବଂ କିଛି କଳା ଚର୍ମରେ ଥିଲେ, କାଳୀ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏମାନେ ସେଠାରେ ମହାପ୍ରାଣ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନେ ସଦା ଏମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରର ସେବକମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା ଥିବା ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ସଂସାର ଚକ୍ରର କଷ୍ଟର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ କହିବି। ସେଠାରେ ଯମ ମୋତେ ଏକ ବୃଷଭଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ସେ ନିୟମିତ ରୂପେ ମୋର ପୂଜା କଲେ। ପରେ, ସେ ଖୁସିହୋଇ କହିଲେ, “ମାନ୍ୟ ଆସନରେ ବସ।” ତାଙ୍କର ମୁଖ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଓ ସଦା ଭୟଦାୟକ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ପୁନଃପୁନଃ କଥା କହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାବଭଙ୍ଗି ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନେ ପୁନିପୁନି ଭାବବିହ୍ୱଳତା ଆସୁଥିଲା। ତେଣୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନାଶ କରେ। ସେଇ ଶ୍ଲୋକ, ଯାହା ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ ଓ କାଳର ପ୍ରଭାବ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲି।