ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ, ସେହିପରି ଫଳ—ଏହି ନିୟମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସବୁ ଦିଗରେ ବିଚାର କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସିତ ଓ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗକୁ ବିଚାର କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅତ୍ରି, ରୌଦ୍ରାଳକି, ପ୍ରବଳ ଆପସ୍ତମ୍ବ, ଶଂଖ, ଲିଖିତ, ଅଙ୍ଗିରା ଓ ଭୃଗୁ—ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନେ ଯମ ଙ୍କ ସହିତ ଯଥାଯଥ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଏକ ମହାତ୍ମା, ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ନିୟୋଜିତ, କଣ୍ଠ ଓ ବାହୁବନ୍ଦରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଉଚ୍ଚରଣ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା, ଯେ ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେବତାସ୍ତର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ବେଦର ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ, ଶବ୍ଦବିଦ୍ୟା, ତର୍କ ଓ ସାମଗାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନେକ ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ଯମଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ଜହ୍ରା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ବାମ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଉଥିଲେ ଧର୍ମରାଜ, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଦେଶ କରୁଥିଲେ। ସେଠି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ନିଜ-ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ। ଏଠି ଏକ ମହିଳା ଥିଲେ, ଯିଏ ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହାଠାରୁ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ଦେବ ଓ ଅସୁର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଇ ମହିଳାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଠାରୁ ଦୁଃଖ ଜନିତ ରୋଗ ପ୍ରକଟିତ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲା। ସେମାନେ ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ। ଏଠି ଏମିତି କିଛି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଗାୟକ, ହସୁଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଲୋକ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଅଛାଦିତ ଆସନ ଥିଲା। ସେଠି ଅନେକ ପୁରୁଷ ଓ ଭୟଙ୍କର ପୀଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଅନେକ ମହିଳା, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନୁଗତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ଏଠି ଭୂତ, ପିଶାଚ ଓ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। କିଛିଏଁଠି ଏକ ହାତ, କିଛି ଦୁଇ, ତିନି, କିମ୍ବା ଅନେକ ହାତ ଧାରୀ ଥିଲେ। ତଥାପି ଅନେକ ପୁରୁଷ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା, ଚରଣେ ବନ୍ଧନ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ। କିଛିଏଁଠି ଅସି, ଶୁଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, କିଛି ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଅସନ୍ନିକଟ ଥିଲେ। କିଛି ଦହି ଧରି, କିଛି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧରି ଦଢ଼ି ଥିଲେ। କିଛି ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ ଧରି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଅନେକ ହସ୍ତୀ, ଘୋଡ଼ା, ହଂସ, ମୟୂର, ବକ, ଚକ୍ରବାକ ଆଦି ପଶୁପକ୍ଷୀ ଆକୃତିର ଯାନ ଉପରେ ଥିଲେ। କିଛି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କିଛି ମେଳା, କିଛି ଛିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, କିଛି ନୂତନ ପାଟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। କିଛି ବିଲାଇ ଭଳି, କିଛି କାଚିଆ, କିଛି କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଓ କାଳୀ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ, ମହାପ୍ରାଣ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ପୂର୍ବଗାମୀ।