ଏଠାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯେଉଁଠି ଦେହର ବିନାଶ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଯୋଗୀମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲେ । ସେଠି ପୁନିପୁନି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡେ । କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ବେଦ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ମୁନି, ରୌରବ କେମିତି? କୁଟଶାଲ୍ମଳୀ କେମିତି ଦେଖାଯାଏ? ସେଠି ଲୋକେ କ’ଣ କରନ୍ତି, କ’ଣ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି?" ତାପରେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଗନ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ କେବେ ଦୃଢତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସତ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଉଚିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅଜ୍ଞାନି ଥିଲେ, ସେମାନେ କାହାର ମାୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି? ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ତୁମେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛ, ଏହାକୁ ମୋତେ କହ, ପ୍ରିୟ ।" ଏହିଭଳି ରୌରବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯମ-ଲୋକର ପାପ ଫଳର ବର୍ଣ୍ଣନା ସହିତ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବରାହ ପୁରାଣର "ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଯମ ଲୋକର ପାପ ବିବରଣ" ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ଧର୍ମରାଜାଙ୍କ ସହର ବିବରଣା ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ । ପବିତ୍ର ମନ ଥିବା ସେଉଁ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନଚିକେତା କହିଲେ—"ଏହି ସହରର ପ୍ରସ୍ଥ ହେଉଛି ହଜାର ଯୋଜନା, ଏବଂ ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣ । ଏହି ଯମପତିଙ୍କ ସହର ଦୁଇଗୁଣ ବଡ଼ ଦେବାଳୟ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ । ଏଠି ଅନେକ ରାଜମହଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ମିନାର ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ମହାନ ଦ୍ୱାର ଶୋଭା ପାଉଛି । ଏହି ସହର କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଆକୃତି ଥିବା ଗୃହମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ । ଏଠି ସୁନ୍ଦର ଜଳାଶୟ, ପଦ୍ମସର, ହ୍ରଦ ଓ ତାଳ ରହିଛି ।" "ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଏଠି ଭରିଥିବା ସହିତ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସହର ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଭରିଯାଇଛି । କେଉଁଠି ଲୋକେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ହସୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି । କେହି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କେହି ଦଣ୍ଡିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି । ଏଠି ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜନ୍ତୁ ତାଙ୍କ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଏତେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋର ଶରୀର କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ତଥାପି ଯେଉଁଠି ଦେଖିଛି, ଶୁଣିଛି, ତାହା କହିବି ।" "ଏହି ସହର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି । ଏଠି ଶିତଳ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ରହିଛି । ଏଠିରେ ପ୍ରଧାନ ନଦୀ ଅପରାଧ ନାଶ କରି ଚମକୁଛି । ଦେବତାମାନେ ପୁନିପୁନି ଏହି ଜଳରେ ଖେଳନ୍ତି । କିନ୍ନରୀମାନେ ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଗୀତ ଓ ବଙ୍କିଆ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ନାଗମାନେ ସହିତ, ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ । ଏଠି ହଜାର ଦେବୀମାନେ ସଦା ଥାନ୍ତି ।" "ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅନେକ ଗଛ ରହିଛି । ଏଠି ଜଳରେ ରୂପବତୀ ନାରୀମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ ହିରାବନ୍ଧନ ପିନ୍ଧି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି । ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହିତ ନଦୀରେ ଖେଳନ୍ତି, ଆନନ୍ଦରେ ଜଳ ଛିଟାଉଛନ୍ତି । ଜଳ ବାଦ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦରେ ସେଉଁଠି ମଧୁର ଶବ୍ଦ ହୁଏ ।" "ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ, ମଧୁର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀର ନାମ ହେଉଛି ବୈବସ୍ବତୀ । ଏହି ନଦୀ ଏତେ ଆকৰ୍ଷଣୀୟ, ଏହାର ଜଳ ଦେବତା ସ୍ତରର ମଧୁର ଓ ମନୋହର । ଏଠି ରଥାଙ୍ଗ ନାମକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ଫୁଲ ରହିଛି, ଯାହାର କେନ୍ଦ୍ର ସୁନାର ପିଗ୍ଧ ଭଳି ଚମକୁଛି । ଏଠିର ଜଳ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ମଧୁର, ଏବଂ ନିଜର ଏକ ଅମୃତ ଭଳି ମନୋହରତା ରହିଛି ।" "ଏଠି ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଖେଳନ୍ତି । ଏହି ନଦୀକୁ ଦେବତା, ତପସ୍ବୀ ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନୀୟ ମନେ କରନ୍ତି । ଅନେକ ଲୋକ ଏଠି ଜଳ ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ନଦୀର ସ୍ୱରୂପ ତାହାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।" ଏଭଳି ଧର୍ମରାଜାଙ୍କ ସହର ଓ ବୈବସ୍ବତୀ ନଦୀର ଦିବ୍ୟ ଚିତ୍ରଣ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା ।