ଏକଥା ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ବରାହ ପୁରାଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉପାଖ୍ୟାନରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏକଥାରେ କୁହାଯାଉଛି, ଏକ ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ ରୁଦ୍ର, ବେଦମାନଙ୍କର ଅଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂୟମିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଦିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱର ବିନାଶ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଜଗତ ସଂଗେ ଲୟ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ନିମ୍ନଲୋକରେ ବସିଥିଲେ, ସତ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବନ୍ଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ସତ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ, ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲେ ତେବେ ସେ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ବଢ଼ିନଥିଲେ। ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଏଠି, ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଏକ ତରାଜୁରେ ରଖି ମାପିବାର କଥା କୁହାଯାଉଛି। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଉଛି, ଧର୍ମ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରେ ଯିଏ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ତ୍ରୁତିହୀନ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ପୁତ୍ର ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶେଷ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ 'ନଚିକେତାଙ୍କର ସଂସାର ଚକ୍ରର ଯାତ୍ରା' ନାମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି। ଏବେ ଆମେ ନଚିକେତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତନ କଥାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା। ନଚିକେତା ତେଜସ୍ବୀ ରୂପେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରେ, ଭୟଙ୍କର ରାଜା ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠି, ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱରଗ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ସେ କୁହିଲେ, "ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ସମସ୍ତେ ଦେଖନ୍ତୁ, ସେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।" ପିତାର ସ୍ନେହ ଏବଂ ଗୁରୁପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା, ସେ କହିଲେ, "ଏହି ଜଗତରେ ମୋ ପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କେହି ନାହିଁ।" ପିତା ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୋ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯମର ଗୃହରେ ବନ୍ଧିତ କିମ୍ବା ହତ ହୋଇନଥିଲା କି? ତୁମେ ଯମର ଗୃହରେ ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇନଥିଲା କି? ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥକୁ ଦେଖିଛ କି? ଭାଗ୍ୟବାନ ଭଗବାନ ତୁମ ଆଗମନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ କି? ଯମର ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତୁମେ ପ୍ରତି କ୍ରୂର ହୋଇନଥିଲେ କି? ତୁମେ ଯମର ଗୃହରେ ପଥ ଏବଂ ମାର୍ଗ ଦେଖିଛ କି?" ଏହି ପ୍ରସ୍ନଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ନିମଗ୍ନ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ, ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। କେହି ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ରହିଲେ। ଦିଗମାନେ ରେ ଶୋଭିତ ଋଷିମାନେ, କେହି କେବଳ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଚେରେ, କେହି ଧୂଆଁ ଖାଇଥିଲେ, କେହି ଅଗ୍ନିରେ ତାପିତ ହୋଇଥିଲେ। କେହି ବସିଥିଲେ, କେହି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏବଂ କେହି ସଂୟମିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିଲେ। ନଚିକେତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, କେହି ନିରୁତ୍ସାହ ହେଲେ, କେହି ସନ୍ଦେହରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁତ୍ର ନଚିକେତା, ତୁମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଦୃଢ଼। ତୁମେ ଯାହା ଦେଖିଛ, ଯାହା ଶୁଣିଛ, ସେହି ସତ୍ୟକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଆମକୁ କୁହ। ଯଦି କିଛି ଗୁପ୍ତ ଚିଜ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହ। ଓ ପ୍ରିୟ, କାଳର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୃତମାନେ କେବେ ଦେଖିଯାଉନାହିଁ। ଏଠି ଯାହା କରାଯାଉଛି, ସେହି ପରଲୋକରେ ଉପଭୋଗ କରାଯାଉଛି। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ବସ୍ତୁ ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ କାଳର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ହିଁ। ଅନେକ ଲୋକ ତୀର କୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିନଥିଲେ।" ଏହିପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ନଚିକେତାଙ୍କର ଯମଲୋକ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତନର କଥା ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଉତ୍ସାହରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି।