ବ୍ୟାସଙ୍କର ପ୍ରଶିଷ୍ୟ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜ୍ଞାନୀ ନଚିକେତାଙ୍କର ଯାତ୍ରାର ବିବରଣୀ ଏଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ପାପମୋଚନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗଜସାହ୍ୱୟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀ, ମହାପଣ୍ଡିତ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲେ। କୁରୁବଂଶର ଶେଷ ରାଜା, ଅନୁତାପରେ ପୀଡିତ ଜନମେଜୟ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେଉଁଠି ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି? ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯମଲୋକ କେମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ? ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ କିପରି ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବାରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବି?" ଏହିପରି ମିଠା ଶବ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ, ପୁରାତନ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମ, କୀର୍ତି, ଏବଂ ଯଶ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଗଥା ଶୁଣ। ଏହି କଥା କହିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଆସେ।" "ଏକ ସମୟରେ ଏକ ମହାଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। କିଛି କ୍ଷୁଦ୍ର ରୋଷରେ, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅଙ୍କୁ ଶାପ ମିଳିଥିଲା।" ଏହି ଶାପ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ସେ ତେଜସ୍ବୀ ପୁଅ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନୋମନ ଗ୍ରହଣ କରି, କିଛି ମହୁର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପିତା, ଆପଣଙ୍କର କଥା କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା ହେଉନାହିଁ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଏଠିକୁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ପିତା, ଯିଏ ମିଥ୍ୟା ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଚାହିଲେ ରକ୍ଷା ପାଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା କହିଛି, ମୋତେ କିଛି କରିବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ମନାଯାଏ।" ପିତା କହିଲେ, "ମୁଁ ସତ୍ୟବାଦୀ ନୁହେଁ, ଧର୍ମଭଙ୍ଗ ସହିପାରେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ଯଶସ୍ବୀ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ସେଇ ମହାନ।" "ପୁଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଏଠାକୁ ଯିଅନାହିଁ। ଯଦି ଯମ ରାଜା ଏଠାକୁ ଆସିଯାଆନ୍ତି, ମୋ ବଂଶର ନାଶ ହେବ।" "ଯେଉଁ ନରକକୁ 'ପୁଡିତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଦୁଃଖର ଲୋକରେ ନରକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଯେଉଁଠି ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠି ସବୁ କିଛି ବ୍ୟର୍ଥ।" "ଏକ ଶୂଦ୍ର ଯଦି ସେବା କରେ, କିମ୍ବା ଏକ ବୈଶ୍ୟ କୃଷି କରେ, ବା ଯେଉଁଠି ମହାତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଅପୂର୍ବ ଦାନ ଦିଏ, ତଥାପି, ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃଜନ୍ମ ମିଳେ, ନାତି ଦ୍ୱାରା ପିତାମହ ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି।" "ମୁଁ ତୁମକୁ, ମୋ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ପୁଅ, କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବିନାହିଁ।" ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ, "ଏହିପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ପୁନଃ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ତାହାପରେ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆସିଛି। ଏବେ ମୁଁ ପୁଣି ଏଠିକୁ ଆସିଛି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ମୁଁ ଭୟ କରେନାହିଁ।'" "ହେ ପିତା, ସତ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ, ସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବାୟୁ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବହେ।" "ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ସୀମା ଚାଲିଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠି ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ।" "ଯଜ୍ଞମାନ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ପାଏ।" "ସତ୍ୟ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସାମବେଦର ଆଧାର, ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।" "ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଲାଭ ହୁଏ, ପ୍ରିୟ ପିତା।