ଓଡ଼ିଆ ନାରେଟିଭ୍: ବେଦାନ୍ତରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ସ୍ବରୂପ ନାରାୟଣ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦେବତା ସ୍ଥିର ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ରାଜା, ଜନାର୍ଦନ ଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଯେଉଁ ଶକ୍ତିକୁ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ତୁମକୁ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଛଡା ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଚୁ? ତାପରେ ପ୍ରଜାପାଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ମହାର୍ଷି, ଅଗ୍ନି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଗୌରୀ ଓ ଗଣପତି, ନାଗମାନେ, ଗୁହା କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ମାତୃମାନେ, ଦୁର୍ଗା, ଦିଗ୍ଦେବତା, ଧନଦା, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ, ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଶମ୍ଭୁ, ପିତୃମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଏହିସବୁ ଦେବତାମାନେ କିପରି ଦେହଧାରଣ କଲେ? ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭୋଜ୍ୟ କଣ, ନାମ କଣ, ତିଥି କଣ? କେଉଁ ଦିନରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଅଚୁକ୍ ଫଳ ମିଳେ? ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଆମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହ। ମହାତପା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ଆତ୍ମା, ଯାହାର ସ୍ବରୂପ ନାରାୟଣ, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ। ତାଙ୍କର ଲୀଳା ମଧ୍ୟରେ ଭୋଗର ଆଶା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେହି ମହାତତ୍ତ୍ୱର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଏକ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଅସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲା, ଏବଂ ଏହାର ରୂପାନ୍ତର ହେଲା। ଏହି ରୂପାନ୍ତର ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଶିଖାରେ ଆବୃତ, ଶବ୍ଦମୟ, ଜ୍ୱାଳାମୟ ଥିଲା। ସେହି ଅତି ଚମକଦାର ଅଗ୍ନି ଆଉ ଏକ ରୂପାନ୍ତର ହେଲା। ଏହି ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରୁ ଭୟଙ୍କର ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ବାୟୁର ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦମୟ ଆକାଶ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଜଳ ଏକାତ୍ମ ହେଲେ। ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲା, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହେଲା, ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ହେଲା, ଏହି ସମୟରେ ଏକ ପଥ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ପୃଥିବୀ ସବୁଠୁ ବିକସିତ ହେଲା। ଚାରି ତତ୍ତ୍ୱର ଏକତ୍ୱ ଏବଂ ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଣର ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛି; ଏବଂ ସେହି ଗୁଣଗୁଡିକ ତା'ରେ ସ୍ଥିତ। ଏହି ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ନାରାୟଣ ଦେବ ଚାରି ରୂପ ଓ ଚାରି ଭୁଜାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପ୍ରଜାପତି ରୂପରେ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଦୁନିଆର ପିତାମହ ବିଚାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ଉପାୟ ଖୋଜିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ଜ୍ୱାଳାମୟ, ହଜାର ଶିଖାରେ ଆବୃତ ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦହିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ଦାନ କର।" ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ହବ୍ୟ ଭାରକ୍ତା ହେଲେ। ଅଗ୍ନି ଭୋକ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋତେ ତୃପ୍ତ କର।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ତୁମେ ତିନି ଉପାୟରେ ତୃପ୍ତି ପାଇବା।" ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞର ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ଆସିବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ହବ୍ୟ ଅଂଶ ନେଇବାକୁ ଯିବା, ତୁମେ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ହେବା। ତିନି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ଅଗ୍ନିରେ ଯାହା ଅଂଶ ଦିଆଯାଏ, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଭାରକ୍ତା ହେବା; ଏହିପରି ତୁମକୁ ହବ୍ୟଭାହନ କୁହାଯାଏ। ଘରକୁ ଶରୀର କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତୁମେ ଏହାର ନାଥ ହେଉଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ହେବା। ଯେଉଁ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଭ ପଥରେ ନେଯାଯିବା, ତୁମର ନାମ ବୈଶ୍ୱାନର ହେବା। ଧନ କୁ ଶକ୍ତି ଓ ଦ୍ରବିଣ କୁହାଯାଏ; ତୁମେ ଏହା ଦିଅଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଦ୍ରବିଣୋଦା ହେବା। ତୁମେ ଶରୀର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ସଦା ସୁରକ୍ଷା କର, ତେଣୁ ତୁମର ନାମ ତନୂନପାତ ହେବା। ତୁମେ ଜନ୍ମିଥିବା ଓ ଅଜନ୍ମିଥିବା ସବୁ ଜାଣ, ତେଣୁ ତୁମର ନାମ ଜାତବେଦାସ ହେବା। ପାଣି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ, କିନ୍ତୁ ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ତେଣୁ ତୁମେ ନାରାଶଂସ ହେବା। ଅଗସ୍ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯାହା ଗୁପ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ବରୂପ; ତୁମେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତେଣୁ ତୁମେ ଅଗ୍ନି ହେବା। ଧ୍ମା ହେଉଛି ଫୁ ଦେବାର ଶବ୍ଦ, ଇଧ୍ମା ହେଉଛି ଜନ୍ୟା ଜଳ; ତୁମେ ଜନ୍ୟା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟ ହେଉଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଇଧ୍ମା ହେବା। ଏହି ତୁମର ନାମଗୁଡିକ ଯଜ୍ଞରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଫଳ ଆଶାରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ ଓ ତୁମକୁ ତୃପ୍ତ କରିବେ। ମହାତପା କହିଲେ: ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହିମା ଓ ଗୌରବ ତୁମକୁ କଥା କହିଛି; ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ରମାସି ତିଥିର ମହିମା କଥା ଶୁଣ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋତେ ଏକ ତିଥି ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବି।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ପାବକ, ପ୍ରତିପଦା ତିଥିରେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଥିଲା।" ତୁମର ପାଦରୁ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ; ତେଣୁ ଏହି ଦିନ ପ୍ରତିପଦା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବ। ଏହି ଦିନରେ, ପ୍ରଜାପତି ରୂପରେ ହବିସ୍ ଦେବାକୁ, ପିତୃମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତ ହେବେ ଓ ପୂଜିତ ହେବେ। ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବ—ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ଅସୁର, ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ—ତୁମେ ପୂଜିତ ହେଲେ ତୃପ୍ତି ପାଇବେ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମେ ପ୍ରତିପଦାରେ ଉପବାସ କରିଥାଏ କିମ୍ବା ଦୁଧ ଖାଇଥାଏ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ମହାଫଳ ପାଇଥାଏ: ଛତ୍ତିଶ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ; ଏହି ଜନ୍ମରେ ରାଜା ହେବେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ। ଏଭଳି ଅଗ୍ନି, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନ ଲାଭ କଲେ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ଅଗ୍ନିର ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ—ଏଥିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି।