ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ସର୍ପମାନେ—ସମସ୍ତ ଜୀବଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ପିତୃକର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ପିତୃକର୍ମ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ହେ ଚକ୍ଷୁସାଲି, ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶାରୀରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଜନ୍ତୁ ଦେହରୁ ବା ଅତିତ ପିତୃ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ସମୟରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତୃପ୍ତି ହେଇ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟକୁ ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଏବଂ ଚତୁର ଓ କୁପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରନ୍ତି, ତଥାପି ଏହି କର୍ମର ଫଳରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଜଳାଶୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିବା ପିତୃମାନେ ଶରୀର ବିନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଦେଇ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୃପ୍ତି ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ନରକରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କଲେ, ଏଠାରେ କଳା ବଳଦ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର କରେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ବଳଦ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗରେ କାଦୁ ଉଠାଏ, ସେଠାରୁ ସେମାନେ ଉଠି ସୋମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ସାଠି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହନ୍ତି। ଏହା ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ, ପୁଅ ଓ ନାତି ସହିତ ନିର୍ବାହ କରିବା ଉଚିତ। ପିପିଲିକା ଭଳି ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମ ହେଉଛି ଧର୍ମର ମୂଳ; ଏଠିରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥିର ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାସୀ ତିଥି ବା ପର୍ବଦିନରେ ନିଜ ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଉପବାସ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ବା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ସେଇ ପିତୃମାନେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ପାଇଥିଲେ। ଏଭଳି କ୍ରମେ, ହେ ପୃଥିବୀ, ପିତୃଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ମୋର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନଥିଲେ। ଏବେ, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ମୁଁ ଆଉ ଏକ ପିତୃକର୍ମ ବିଷୟରେ କହିବି। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଭୂମିରେ ଦର୍ଭା ଛାଡିଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେବାର କଥା ଆସିଥିଲା। ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସୋମ ଦେଖିଥିଲେ। ତେବେ ସୋମ କହିଲେ—ଏହିପରି ସୋମ କହିବା ପରେ, ପିତୃମାନେ ସୋମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମ କଥା ଶୁଣ। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପିତୃବଳିରେ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ।” ସୋମ କହିଲେ—“ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ ଯିବା, ଯାହା ଭଲ ହେବ ସେ ଦେଖିବା।” ସୋମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ, ସେଇ ସମୟରେ ପିତୃମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୀଘ୍ରେ ଭୂମିରେ ଶିର ନମାଇଲେ। “ହେ ଦେବ, ଏହି ପିତୃମାନେ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରେ ପୀଡିତ। ଯେପରି ବସ୍ତୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛୁ, ହେ ପିତାମହ।” ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ।