ଦେବୀ! ଏହିବେଳେ ପିତୃୟଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହାର ସଠିକ ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି। ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ମୋ ଭିତରେ ବିରାଜିତିବେ—ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସତ୍ୟ। ମୁଁ ଉତ୍ତରାଗ୍ନି ଓ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ଦୁହିଁ ହେଉଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ଓ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ବୈଶ୍ୱଦେବ ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ଏକ ନିତ୍ୟ ପବିତ୍ର, ନିଷ୍କଳଙ୍କ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ସେ ଏହି ପ୍ରକାର ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦେବସ୍ଥଳରେ ସେମାନେ ଉପାସ୍ୟ। ଘରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିଜେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ରଖିଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ସେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିୟମ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ, ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥାଏ। ଅଗ୍ନି ଓ ଦେବସ୍ଥଳରେ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ପଣ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଖାଦ୍ୟ କୁକୁର, କୁକୁଟ, ଶୁଆ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କାମ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଯାହା ପାଇଁ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ପ୍ରକାର ଲୋକମାନେ ଯଦି ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନବୀୟ ହିସାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦବିକ୍ରମେ ତିନି ଲୋକ ଶକ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା—ଏହି ପ୍ରକାର ଲୋକମାନେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧିରେ ପୃଥିବୀରେ ପିତୃମାନେ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ। ବାପା, ଦାଦା ଓ ପ୍ରଦାଦାଙ୍କୁ ମନ, ଶିର ନମାଇ ଦେବୀମାନେ ଓ ଦାତାମାନେ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ପ୍ରକାର ଅର୍ପଣ କଲେ, ପିତୃମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତିନିଜଣ ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ପଶୁ ଓ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ସମୟରେ ପିତୃ ଓ ଦେବଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟକୁ ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଡୁବିଥିବା, ଚତୁର ଓ ଚତୁର୍ଯ୍ୟାଳି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଗ ଶେଷ ନ ହୁଏ। ସେମାନେ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଜଳ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଧୀରେ ଧୀରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ନରକରେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି, ତେବେ ସେଉଁଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଏକ କଳା ବଳଦ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ନରକ ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି। ଯଦି ବଳଦ ତାହାର ଶିଙ୍ଗରେ ମାଟି ଉଠାଏ, ତେବେ ସେ ପିତୃମାନେକୁ ଉଠାଇ ସୋମ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ, ସାଠି ହଜାର ଏବଂ ସାଠି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହା ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଥିବା। ପିପିଲିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତନ୍ତୁଜୀବ, ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀ, ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ରମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।