ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ, ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଓ ଉପଚାରସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିବେଦନ କରାଯାଏ । ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ପିତାମହ, ବହୁ, ଜୀବନ ସାଥୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ନିକଟାତ୍ମୀୟ ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁବିସ୍ଜନ କରନ୍ତି, ତାପରେ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟରେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି । ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—କିଏ କାହାର ମାଆ, କିଏ କାହାର ବାପା, କିଏ କାହାର ସ୍ତ୍ରୀ, କିଏ କାହାର ପୁଅ? ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ କାହାର ଅସଲ ସମ୍ବନ୍ଧୀ? ତଥାପି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରେମ ସହ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ପିତୃତ୍ୱ ଉପଜାଏ—ଏହିପରି ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଅତ୍ରିଙ୍କ ଅନୁସରଣକାରୀ ଏହି ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ । ତେବେ ନାରଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—“ତୁମେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରତିମାସ ଓ ପ୍ରତିଦିନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ବିନା । ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଏହିକୁ ନୈମିଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ କହିଲେ—“ହେ ମାଧବୀ, ଏହିପରି ଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଉଦ୍ଭବ ଉଦ୍ବୋଧିତ ହେଲା ।” ଏହିପରି, ଶ୍ରୀବରାହ ପୁରାଣର “ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡକାର୍ଯ୍ୟର ଉଦ୍ଭବ” ନାମକ ୧୮୮ ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏବେ ପିଣ୍ଡକାର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯେପରି କରାଯାଏ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଅପବିତ୍ରତା ସହିତ ଶୁଣାଯାଇଛି । ଏହି ଦିନ ମୋର ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହିକୁ ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ । ଯେଉଁମାନେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଖାଇଲେ, କିଏସେ କ୍ରିୟାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦେବତା ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି? ପ୍ରେମ ଓ ନାରୀସ୍ୱଭାବରୁ ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ । ତେବେ, ପ୍ରଭୁ ବରାହ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଭୂମିଦେବୀ ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ପୃଥିବୀ, ଯାହା ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରିଛ । ଦ୍ବିଜମାନେ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ମୁଁ କହିବି । ଶରୀର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦେଇ, ପୂର୍ବମୁଖୀ ନଦୀରେ ବିଧିମତ ନ୍ୟାୟରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପାତ୍ରରେ ଶାନ୍ତିଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଅଗ୍ନିଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ତୃପ୍ତ କରିବା ଦରକାର । ସେଇ ସମୟରେ ଗାଁଁ ଦାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପାପ ନାଶ ହୁଏ । ଯଦି ମୃତ ଦେହର ଉଦରରେ ପିତୃଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଦେହ ପାଇ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ । ହେ ମାଧବୀ, ଗାଁଁ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧନ ଦାନ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଦେଇଥାଏ, ଯିଏ ପରିହାର କରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିରନ୍ତର ରତ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ । ସେ ନିଜେ ଓ ଦାତା ଦୁହେଁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ, ଜନ୍ମ, ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପୂଜାଦିବସରେ, ଯିଏ ବେଦପାଠୀ, ବ୍ରତସ୍ନାନ କରିଥିବା, ନିତ୍ୟ କର୍ମନିଷ୍ଠ, ଖ୍ଷମାଶୀଳ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଅହିଂସାପରାୟଣ, ସେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍—କାରଣ ସେ ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ।