ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ଅର୍ଥାତ୍ ଦେହ ଯଥାର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲା, ଏବଂ ସେହି ଦେହକୁ ସୋମ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକୃତିରେ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ। ପରେ, ସୋମ ଯେଉଁଥିରେ ଷୋଳ ଅଂଶ ଅଛି, ସେ ଅବିନାଶୀ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବବତ୍ ବିରାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଗୁଣଧରା ଦେହ ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ଚଳିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେହି ଦେହ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଛି ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ତେଣୁ ସେମାନେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତେ ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସ୍ତୁତି କରିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ଅଗ୍ନି, ଆପଣ ପ୍ରାଣ, ଆପଣ ଅପାନ, ଆପଣ ସରସ୍ୱତୀ; ଆପଣ ଆକାଶ, ଧନର ଅଧିପତି, ଏହି ଦେହର ତତ୍ତ୍ୱ। ଆପଣ ଅହଂକାର, ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଷ୍ଟଦେବତାମାନେ; ଆପଣ ମାୟା, ପୃଥିବୀ, ଦୁର୍ଗା, ଦିଗ୍ଦେବତା, ବାୟୁର ଅଧିପତି। ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ, ବିଜୟୀ, ଅଜୟ; ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥରୂପେ, ଆପଣ ପରମେଶ୍ୱର। ଆମେ ଯଦି ଚାଲିଯିବା, ଏହା କିପରି ଚାଲିବ? ଏହି ଦେହକୁ ଆମେ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ। ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ଏହି ପରମ ପଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଛନ୍ତି; ଆମେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହୋଇ ଆପଣ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି।” ଏପରି ସ୍ତୁତି ସୁନି ଭଗବାନ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଖେଳ ନିମିତ୍ତେ ତୁମମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛ; ମୋ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ମୋଠାରୁ କେମିତି ଅଲଗା ହେବ? ତଥାପି, ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଆକୃତି ଦେଉଛି। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରାକାର ଭାବରେ ରୁହ; ଦେବଲୋକରେ ସାକାର ଭାବରେ ଥାଅ। ସମୟ ଶେଷରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଲୟରେ ପ୍ରବେଶ କର। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆଉ କେବେ ଦେହ ନିର୍ମିତ ହେବ ନାହିଁ; ଏବଂ ଏଠି ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛ, ସେଥିପାଇଁ ନାମ ଦେଉଛି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ଵାନର କୁହାଯିବ; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଭାବରେ; ଗୌରୀ ଓ ହିମବନ୍ତର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି ଭାବରେ। ପୃଥିବୀ ଆଦି ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଜବକ୍ତ୍ର ହେବେ; ଦେହର ତତ୍ତ୍ୱ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ହେବେ; ଅହଂକାର ସ୍କନ୍ଦ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବ। ଭାନୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକୃତିରେ, ଚକ୍ଷୁ ଭାବରେ ସାକାର ଓ ନିରାକାର ଦୁଇ ଭାବରେ ଥିବେ; କାମାଦି ଗୋଷ୍ଠୀ ପୁନି ମାତୃଗଣ ହେବେ। ଏହି ମାୟାମୟ ଦେହ ଏକ କୋଟ ଭଳି ଅଛି; ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ ଏହା ରହିଯିବ। ଦଶଜଣୀ ହେବେ, ଏହି ଆକୃତିମାନେ ଭାରୁଣୀ ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ବାୟୁ ଓ ଧନର ଅଧିପତି, ସୃଷ୍ଟି ଶେଷରେ ରହିବେ। ଏହି ମନ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯମ ହେବେ; ମହତ୍ ତତ୍ତ୍ୱ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାଦେବ ହେବେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୋଚର ବସ୍ତୁମାନେ ପିତୃ ହେବେ; ଏହି ସୋମ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବଦା ଅମରଦେବମାନଙ୍କ ସାଥୀ ହେବେ। ଏପରିଭାବେ ବେଦାନ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହିଗଲେ ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏହିପରି, ରାଜନ୍, ବେଦମାନ୍ୟ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିବରଣା ହେଲା। ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହିପରେ ପ୍ରଜାପାଳ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମହାର୍ଷି, ଅଗ୍ନି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଗୌରୀ, ଗଣପତି, ନାଗମାନେ, ଗୁହ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଆଦିତ୍ୟ, ମାତୃଗଣ, ଦୁର୍ଗା, ଦିଗ୍, ଧନଦା, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ, ପରମେଶ୍ୱର କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଶମ୍ଭୁ, ପିତୃ, ଚନ୍ଦ୍ର—ଏମାନେ କିପରି ଦେହଧାରୀ ଦେବତା ହେଲେ? ତାଙ୍କର ଆହାର କ’ଣ, ତାଙ୍କର ନାମ କ’ଣ, ଏବଂ କେଉଁ ତିଥିରେ ଲୋକେ ପୂଜିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ମିଳେ? ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ମହାତପା କହିଲେ, “ଯିଏ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ଯାହାଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ ନାରାୟଣ, ସେହି ଆତ୍ମା ସର୍ବଜ୍ଞ। ତାଙ୍କର ଲୀଳା କାଳେ ଭୋଗ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେହି ମହାତତ୍ତ୍ୱ କ୍ଷୁଭିତ ହେବା ସହିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରେ, ଜଳ କ୍ଷୁଭିତ ହେଲା ଏବଂ ଏକ ରୂପାନ୍ତର ଘଟିଲା। ତାଙ୍କର ଏହି ରୂପାନ୍ତରରେ ଏକ ବିଶାଳ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଗଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି ଓ ତୀବ୍ର ତାପ ଅଟୁଟ। ସେହି ଅତିତେଜସ୍ବୀ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ହେଲେ, ତାହାରୁ ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ବାୟୁ ରୂପାନ୍ତର ହେବା ପରେ ଆକାଶ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେହି ଧ୍ୱନିମୟ ଆକାଶ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଜଳ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଜଳ, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶୁଷ୍କ ହେଲା, ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହେଲା, ଏବଂ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯିବା ସମୟରେ ଏକ ପଥ ତିଆରି ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦୃଢ ହେଇଗଲା, ଏହି ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ବିକାଶିତ ହେଲା। ଚାରି ତତ୍ତ୍ୱର ଏକତା ଓ ଦୃଢତା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଣର ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ହେଲା; ଏହି ଗୁଣମାନେ ତାହାରେ ବିରାଜିତ। ଏହିପରେ, ସେ ଏହାକୁ ଦୃଢ କରିବା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଚତୁର୍ମୁଖ ନାରାୟଣ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ତିଆରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ପିତାମହ ଚିନ୍ତା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ବିଧି ଉପାୟ ଖୋଜିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ବିପୁଳ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏହି କ୍ରୋଧରୁ ହଜାର ଶିଖା ଥିବା, ଅଗ୍ନିମୟ ଏକ ଦେହୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ନେଇଯାଅ।” ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ହବିବାହନ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମୋତେ ତୃପ୍ତ କର।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ ତିନି ଉପାୟରେ ତୃପ୍ତି ପାଇବ।