ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗାଥାରେ, କାମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ମାତୃମଣ୍ଡଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। କାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ନାହିଁ ଥିଲେ ଦେହର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି ସେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ, ତଥାପି ଦେହ କ୍ଷୟ ହେଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ମାୟା, ଯାହାକୁ ଦୁର୍ଗା କୁହାଯାଏ, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ନାହିଁ ଥିଲେ ଏହିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କେତେ ରହିପାରିବ?” ଏଭଳି କହି ସେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ପ୍ରତିଦିଶା ଉଦ୍ଭବ ହେଇ କହିଲେ, “ଆମେ ନାହିଁ ଥିଲେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ନାହିଁ।” ଚାରି ଦିଶା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆସି ଚାଲିଗଲେ। ଧନପତି, ବାୟୁ, କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେହରୁ ଯାଇଗଲେ ଦେହର କେତେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିବ?” ଏଭଳି କହି ସେ ମୁଣ୍ଡରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ, ମନ ଭାବରେ, କହିଲେ, “ମୁଁ ନାହିଁ ଥିଲେ ଦେହ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିବ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି ସେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ସବୁକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି। ମୋ ଯାଇଗଲା ପରେ କେମିତି ହେବ?” ଏଭଳି କହି ଧର୍ମ ଯାଇଗଲେ, ତଥାପି ଦେହ କ୍ଷୟ ହେଲା ନାହିଁ। ଏହିପରେ ଅପ୍ରକାଶ ମହାଦେବ ଉଦ୍ଭବ ହେଇ କହିଲେ, “ମହତ ରୂପରେ ମୁଁ ନାହିଁ ଥିଲେ ଦେହ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିପାରିବ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି ଶମ୍ଭୁ ଯାଇଗଲେ, ଦେହ କ୍ଷୟ ହେଲା ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପିତାମାତା କହିଲେ, “ଆମେ ଏଠାରେ ରହୁଥିବା ଦିନରୁ ଦେହ ଦୀରେ-ଦୀରେ କ୍ଷୟ ହେଉଛି। ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ଦେହ ବିସର୍ଜନ କରି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।” ଅଗ୍ନି ଜୀବନବାୟୁ, ଅପାନ ତଳବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତ, ଦେହ ଓ ଅହଂକାର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା, ଦାରୁ, ବାୟୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବ୍ୟବ—ଏସବୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା। ଏହି ସବୁ ଦେହରୁ ବିମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଦେହ ପୂର୍ବବତ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲା, ସୋମ, ଚନ୍ଦ୍ରର ରୂପ ନିଜେ ରକ୍ଷା କଲେ। ସୋମ, ଯିଏ ଷୋଳ ଅଂଶ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅବିନାଶୀ ରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଦେହ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚଳିଯାଇଲା। ଦେହକୁ ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସବୁ ଦେହ ଅଧିପତି ଦେବତା ନିରପେକ୍ଷ ହେଲେ। ତାପରେ ସବୁ ଦେବତା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଜୀବନବାୟୁ, ତୁମେ ଅପାନ, ତୁମେ ସରସ୍ୱତୀ; ତୁମେ ଆକାଶ, ଧନପତି, ତୁମେ ଦେହର ଭୂତତତ୍ତ୍ୱ। ତୁମେ ଅହଂକାର, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଷ୍ଟଦେବତା; ତୁମେ ମାୟା, ଭୂମି, ଦୁର୍ଗା, ଦିଶା, ତୁମେ ବାୟୁ ଓ ଧନପତି। ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ, ବିଜୟୀ, ଅଜୟ, ଅବିନାଶୀର ଅର୍ଥରୂପେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ। ଆମେ ବିସର୍ଜିତ ହେଲେ, ଏହି ଦେହ କେମିତି ରହିପାରିବ? ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ନିଜେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛ, ଆମେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ସୁନି ଦେବତା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଓ କହିଲେ, “ଖେଳା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି। ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି, ତୁମେମାନେ ମୁଁରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର କୌଣସି ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ। ତଥାପି, ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ରୂପ ଦେଉଛି। ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରାକାର ରୁହ, ଦେବଲୋକରେ ସାକାର ରୁହ; ସମୟ ଶେଷରେ ଶୀଘ୍ର ବିଲୟରେ ପ୍ରବେଶ କର। ମୁଁ ଆଉ କେବେ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି ନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କୁ ତୁମ ରୂପର ନାମ ଦେଉଛି। ଅଗ୍ନିକୁ ବୈଶ୍ୱାନର କୁହାଯିବ; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ହେବେ; ଗୌରୀ ଓ ହିମପୁତ୍ରୀ ଏଭଳି ହେବେ। ଭୂମି ଆଦି ଗଣ ଗଜବକ୍ତ୍ର ହେବେ; ଦେହର ଭୂତତତ୍ତ୍ୱ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ହେବେ; ଅହଂକାର ଶ୍କନ୍ଦ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବେ ଜଣାଯିବ। ଭାନୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରୂପରେ ଆଖି ଭାବେ ସାକାର ଓ ନିରାକାର ହେବେ; କାମ ଆଦି ମାତୃମଣ୍ଡଳ ପୁନଃ ମାତୃଗଣ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେବେ। ଦେହ ମାୟାର ମିଶ୍ରଣ, ଏହା ଦୁର୍ଗ ଭାବେ ରହିବ; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶେଷରେ ଏହି ଦେହ ରହିବ। ଦଶ କନ୍ୟା ଏହି ଭାବରେ ବରୁଣ ରୂପ ହେବେ। ଏହି ବାୟୁ ଧନପତି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶେଷରେ ରହିବେ; ଏହି ମନ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିବେ। ଧର୍ମ ଯମ ଭାବେ ହେବେ; ମହତ ମହାଦେବ ଭାବେ ହେବେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପାଦାନ ପିତୃଗଣ ଭାବେ ହେବେ; ସୋମ, ନିଜ ରୂପରେ, ସର୍ବ ଅମର ଦେବତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଚିରକାଳ ରହିବେ। ଏଭଳି ବେଦାନ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପୁରୁଷ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ନାରାୟଣ, ବିବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହିଲେ, ଦେବତା ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏଭଳି, ରାଜା, ବେଦମୂଳକ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ଆଉ କଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ପ୍ରଜାପାଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଅଗ୍ନି କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଅଶ୍ୱିନ, ଗୌରୀ, ଗଣପତି, ନାଗ, ଗୁହ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ? ଆଦିତ୍ୟ, ମାତୃଗଣ, ଦୁର୍ଗା, ଦିଶା, ଧନପତି, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ? ଶମ୍ଭୁ, ପିତୃଗଣ, ଚନ୍ଦ୍ର କିପରି ଦେହୀ ଦେବତା ହେଲେ? ସେମାନଙ୍କ ପାକାଳ କ’ଣ, ନାମ କ’ଣ, ତିଥି କ’ଣ? କେଉଁ ଦିନେ ପୂଜିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ମିଳେ? ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।” ମହାତପା କହିଲେ, “ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ନାରାୟଣ, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ। ଖେଳା ରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ନିଜ ମନରେ ଭୋଗ ଆକାଂକ୍ଷା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ମହାତତ୍ତ୍ୱ ବିକ୍ଷୋଭ ହେଲା ପରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ତାହାରୁ, ପାଣି ଅସନ୍ତୋଷରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲା, ଏକ ରୂପାନ୍ତର ହେଲା। ଏହି ରୂପାନ୍ତରରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଖାରେ ଘିରା, ଦ୍ୱନିତ ଓ ଦଗ୍ଧ କ୍ଷମତାର ଅଗ୍ନି। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ହେଲା। ତାହାରୁ ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏହି ବାୟୁ ରୂପାନ୍ତର ହେଲା ପରେ ଆକାଶ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦର ଆକାଶ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାଣି ଏକାଠି ହେଲେ।” ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଗତ କ୍ଷେତ୍ରର ବିବର୍ଣ୍ଣ ଅନୁକ୍ରମରେ ଏହି ଗାଥା ଚଳିଲା।