ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟରେ ରୂପା, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ଧରିତ୍ରୀ ନିଜ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ । ସେ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏକ ଅତି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ଆପଣ ଏହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ । ପିତୃୟଜ୍ଞର ମହିମା କ'ଣ? ପିତୃୟଜ୍ଞ କେମିତି କରାଯାଏ ଓ ଏହାର ଫଳ କ'ଣ? ମୋତେ ଏହି ସବୁ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ ।" ନାରାୟଣ ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ, "ଧରିତ୍ରୀ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋହିତ ହେଉଛ । ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ର ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ନିଶ୍ଚୟ ବିଷୟରେ କହିବି । ଏକ ସମୟ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାର ଥିଲା, କୌଣସି ଆଲୋକ ନଥିଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲିନ ଥିଲା । ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଏକା ନାଗ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିଲି, ମୋ ମୁହଁ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଥିଲା । ମାୟାର ଶୟନରେ କେବେ ଜାଗ୍ରତ, କେବେ ଶୟନାଶୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲି । ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଏଭଳି ଅତିତ ହେଉଥିଲା । ମୁଁ ତୁମକୁ ପଞ୍ଚଶତ ଦିନ ଧରି ଧାରଣ କରିଥିଲି । ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ଏବେ ଦେଉଛି । ମୋ କ୍ରୋଧରୁ ମୁଁ ଦାନବନାଶକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି । ଏଭଳି ଆମେ ତିନିଜଣ ଦେବତା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ମହାସାଗରରେ ପରିଣତ କରିଦେଲୁ । ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା । ମୁଁ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ମାୟାରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ବସିଥିଲି । ଧରିତ୍ରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲି, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣ । ତାପରେ ମୋ ମାୟାରେ ସେଠାରେ ଜଳ ପ୍ରକଟ ହେଲା । ମୁଁ କିଛି ଖ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କଲି, ତାପରେ କିଛି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲି । ମୋର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ଏଇ ଦେବୀ ଏକ କଳଶ ଧରିଲେ । ତାପରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ମାରୁତ ଗଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ମୋର ବାହୁଁଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହିପରି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପଜିଲେ । ଡିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦାନବ ହେଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ । ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ । ଏହି ଲୀଳାରେ ନିମି ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଆତ୍ରେୟ ପରିଚିତ ହେଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଓ ଜଳ ଖାଆନ୍ତି, ଶୀତକାଳରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ନିମି ନିଜ ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅକୁ ଦେଖି ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ । ଏହି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରି, ମାଧବୀ, ସେଠି ନିମି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କଲେ । ମାଘ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ନିମି ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମ ବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ । ଯେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକାର ଓ ରସ ଜନିତ ନବ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର ଓ ଏକାଗ୍ର କଲେ । ସେଠି ସପ୍ତବାର ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସପ୍ତବାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ । ଶେଷରେ, ସେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ । ଏଭଳି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମୂଳ ଏବଂ ଏହାର କ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲା ।