ଏକ ସମୟର କଥା, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପୂଜା ଓ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଉପକ୍ରମ ନେଇ ବରାହ ପୁରାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ଏଠି, ପୂଜାରି ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଏକ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରାରମ୍ଭ କରନ୍ତି—“ଓଁ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଏହି ସହିତ ଯମ, କୁବେର, ଜଳର ନାଥ, ସୋମ ଓ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛ।” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ, ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ରଥୀ ଭାବରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମରେ କ୍ରିୟା କରି, ପୂର୍ବରୁ ସଂସ୍କୃତ ଜଳ ନେଇ ଗୁପ୍ତ ଏକାନ୍ତରେ ବିଗ୍ରହକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯିବ—“ସମସ୍ତ ହ୍ରଦ, ସମସ୍ତ ସାଗର, ନଦୀ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସରୋବରମାନେ ଏହି ସ୍ନାନରେ ଅନୁଗତ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରେ, ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ଭାବ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ଚନ୍ଦନ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଆଣି ମୋର ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏବେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ—“ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୁମୂଳ୍ୟ, ସୁଖଦାୟକ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।” ତାପରେ ଚାରି ବେଦ—ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବବେଦ ଓ ସହାୟକ ବେଦମାନଙ୍କୁ “ବଂଶକୁ ନମସ୍କାର” କହି ସ୍ତୁତି କରାଯିବ। ପ୍ରାପଣ ନାମକ ଦାନ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯିବ। ଏଠାରେ ପ୍ରାପଣକ ଦାନ କରି, ପରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦିଆଯିବ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗ୍ରହ, ନଦୀ, ସାଗର—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯିବ। ଏଠାରେ ଏକ ଥ୍ରେଡ୍ (ଉପବୀତ) ଦିଆଯିବ—“ଦୀର୍ଘତା, ସଂୟମ, କାମନା-ସଂୟମ, ବାମ, ଓଁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଣାମ କରି, ପବିତ୍ର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବ। ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଜ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରିବା ପାଇଁ ଅଞ୍ଜଳି ଦିଆଯିବ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ମୋତେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ବସ୍ତ୍ର, ଉପହାର, ସମ୍ମାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ଏହିପରି ହେଲେ, ହେ ଦେବୀ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଯେ ଏହିପରି କରେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଉଛି—ଏହା ସତ୍ୟ କଥା। ଏହିପରି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ମୋର ଲୋକରେ ରହନ୍ତି। ଏହି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପିତୃକୁଳ ଓ ମାତୃକୁଳ ଦୁହିଁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଚାନ୍ଦିରେ ମୋର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ କହିବି। ଏପରି ଭାବରେ ବରାହ ପୁରାଣର ଏକଶଏଁପଚାସିତମ ଅଧ୍ୟାୟ, “କଂସ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି” ଶେଷ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀବରାହ କହନ୍ତି—ଏମିତି ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ଭଲଭାବେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଦୋଷରହିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତିଆରି। ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୃଦୁ, ଅପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, ଓ ଶୁଭ। ଏପରି ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ମୋର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ଘରକୁ ଆଣିବା ଚାହିଁଦି। ଏଠାରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର—“ଓଁ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣ, ପୂଜା, ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଯିଏ ଯଜ୍ଞପତି ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୋର କ୍ରିୟା ହେଉଛି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର।” ‘ମଣ୍ଡ’ ଏବଂ “ଯିଏ ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ରୂପୀ” ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଯିବ। ଯେତେବେଳେ ସମ୍ବୋଧନ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ରାଶି ଉଦୟ ହୁଏ, ଏଠି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ ଓ ଆମ୍ବ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଦରକାର। ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ଶିତଳ, ମନୋହର ଓ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ—“ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଉପରେ ନିରୀକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ଆକୃତି।” ‘ଅନନ୍ତକୁ ନମସ୍କାର’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ଶୁଭ ଦିଗ ଥିଲେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ଘରକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଏପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରି, ଅଭିଷେକ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ସ୍ଥାନ ଦେବା ଦରକାର। ଏଠି ଏକ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯିବ—“ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ସାଗର ଠାରୁ ଏହି ଜଳ ନିଆଯାଇଛି।” ଏହିପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି, ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଘରଭିତରେ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ତେ, ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ—“ଯିଏ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାତ, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱରୂପ, ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।” ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ପୂଜା କରିବାରେ ଶ୍ରୀହରି ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି।