ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଯିଏ ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନର ଯୋଗ୍ୟ, ସେଇ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର କ୍ଷେମକାମୀ ଓ ରକ୍ଷକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରିୟାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୂଜାର ଶୁଭ ଆରମ୍ଭରେ, ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଗାୟର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂରିତ ଚାରିଟି ଘଟ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ରିତୁସ୍ନାନ ପାଇଁ ଚାରିଟି ଘଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦରକାର। ପୂଜାର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ବିଧିରେ ରଖିବେ। ତା’ପରେ, ‘ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ହେଉଛି—‘ତୁମେ ସମସ୍ତ କାଳଚକ୍ରର ଆଦି ଓ ଶେଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଯୁଗର ଅନ୍ତ ଓ ମୂଳ, ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୁଭ, ଶୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର, ନିର୍ମଳ ଓ ନିରାକାର, ହେ ପରମ ପୁରୁଷ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।’ ଏଭଳି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହସ୍ତୀର ସାଥିରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଓ ମୂଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବିଧିରେ, ମୋର ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରୀ ଭକ୍ତମାନେ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଫଳ ହେବା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫଳ ନେବେ। ଏହା ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ—‘ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, କୁବେର, ଜଳର ଅଧିପତି, ସୋମ ଓ ବୃହସ୍ପତି।’ ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ, ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ରଥିକ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରିତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏକାନ୍ତରେ ପୂର୍ବରୁ ସଂସ୍କୃତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ଅଙ୍ଗ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ—‘ସମସ୍ତ ସରୋବର, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ପୋଖରୀ।’ ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ମୋର ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ଏହାପରେ, ଏକ ଅର୍ପଣୀୟ ଭାବେ ଚନ୍ଦନ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା ସମ୍ଭବ ଆର୍ପଣ କରିବେ। ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଆଣି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହିବେଳେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ—‘ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୁମୃଦୁ ଓ ସୁଖଦାୟୀ ବସ୍ତ୍ର ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।’ ଚାରି ବେଦ ଓ ଉପବେଦମାନେ ‘ବଂଶକୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହାପରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରାପଣ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାପଣକ ଦେଇ, ତା’ପରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଦରକାର। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗ୍ରହ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଏକ ଶୁଭ ସୂତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି—‘ଲମ୍ବ, ସଂୟମ, କାମନିରୋଧ, ବାମ, ଓଁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’—ବୋଲି ପ୍ରଣାମ ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଛେନାପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୂଜା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ତା’ପରେ, ମୋ ପ୍ରତି ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧିପନ କରିବେ—ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଅଙ୍ଗୁଠି, ବସ୍ତ୍ର, ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ମୋର ପୂଜା କରିବେ। ଏହିପରି ପୂଜା କଲେ, ହେ ଦେବୀ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ମୁଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ବିଧି ଭଙ୍ଗ କରାଯିବ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ତା’କୁ ନଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି—ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଅଛି। ଏହିପରି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋର ଲୋକରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ତା’ର ପିତୃପକ୍ଷ ଓ ମାତୃପକ୍ଷ, ଉଭୟ ବଂଶ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ରୌପ୍ୟମୟ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ ବିଧି ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହା ଭଳି ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୋଷରହିତ, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମାନ, ମୃଦୁ ଓ ଦୋଷହୀନ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୋର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପ୍ରତିମାକୁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ଘରକୁ ଆଣିବା ଦରକାର। ଏହିବେଳେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ—‘ଓଁ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣ, ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ଅଧିପତି ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୋର ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଉଛି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର।’ ‘ମଣ୍ଡ’ ଓ ‘ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତ ରୂପୀ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶୁଭ୍ର ଓ ଭୂଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିମାକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଅଲିଙ୍ଗନ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ କର୍କଟ ଲଗ୍ନ ଥାଏ, ସେଉଁବେଳେ ଏହି ବିଧି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବରାହ ପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରଞ୍ଜ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ ବିଧିର ଅନୁଷ୍ଠାନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।