ପ୍ରିୟବ୍ରତ ରାଜା, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ—କୁ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ନିଜେ ବିଶାଳ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଭୂମିକୁ ଯାଇ ମହା ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିଲେ। ଏହି ଦିନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ—ଧର୍ମର ପାଳନ କରୁଥିବା ଏହି ରାଜାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ। ନାରଦ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଖୁସିରେ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ରାଜା ନାରଦଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଆସନ ଦେଲେ, ପାଦ ପାନୀୟ ଦେଲେ, ଉପଚାରର କଥାବାର୍ତା କଲେ, ଦୁଇଜଣେ ମଧୁର ଆଳୋଚନା କଲେ, ଆଖିରେ ରାଜା ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଏହି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ନାରଦ, ଏହି କୃତ ଯୁଗରେ କୌଣସି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଦେଖିଛନ୍ତି କି ଶୁଣିଛନ୍ତି କି? ନାରଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିଛି। ଗତକାଲି ମୁଁ ଶ୍ୱେତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲି, ଏଠାରେ ମୁଁ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ଏକ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲି। ଏହି ହ୍ରଦର ତୀରେ ମୁଁ ଏକ ବିଶାଳ ଆଖି ଥିବା ଜୌବନା ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଆଖି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି: ‘ତୁମେ କିଏ? କେମିତି ଏଠାରେ ଅଛ?’ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲାପରେ, ସେ ନିର୍ବିକ୍ଷେପ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଚାହିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଅତିଶୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡିଲି, ଏବଂ ମୋର ସମସ୍ତ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ଓ ବେଦ ପରମ୍ପରା ଭୁଲିଗଲି। ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏହି ଜୌବନା ମୋ ଜ୍ଞାନ ଦୂର କରିଦେଲେ; ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲି; ତାଙ୍କୁ ଚାହିବା ସମୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଛାତିରେ ଆଉ ଜଣେ—ତିନିଜଣେ ଦେବତା, ଲାଲ ଆଖି, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ମୁଁ ଏହି ଜୌବନା ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପୁରୁଷ ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ଏକମାତ୍ର ଜୌବନା ଦେଖିଲି, ତିନିଜଣେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ମୁଁ ଏହି ଦେବୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି: ‘ମୋ ବେଦ କେମିତି ହରାଇଗଲା? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ?’ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ‘ମୁଁ ସାବିତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ବେଦର ମା। ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିନଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମର ବେଦ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।’ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି: ‘ଏହି ପୁରୁଷମାନେ କିଏ?’ ଜୌବନା କହିଲେ: ‘ମୋ ଶରୀରରେ ଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଆଖି ଓ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗର ଦେବତା, ସେ ନାରାୟଣ, ରିଗ୍ବେଦ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିରୂପେ ସେ ପାଠ କରି ଦୂଷ୍ୟ କାମ କୁ ଦହନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଯଜୁର୍ବେଦ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ଛାତି ଉପରେ ବସିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଓ ଚମକୁଥିବା, ସେ ରୁଦ୍ର, ସାମବେଦ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି, ସେ ଦୂଷ୍ୟ କାମକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରନ୍ତି। ଏହି ତିନିଜଣେ ତିନି ବେଦ ଓ ତିନି ଦେବତା, ତିନି ଅକ୍ଷର ଓ ତିନି ବିଧି; ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦେଲି। ଏବେ ତୁମେ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କର। ଏହି ବେଦ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କର, ଏହି ସ୍ନାନରେ ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବ।’ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜୌବନା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ; ମୁଁ ସ୍ନାନ କରି, ଏଠାକୁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ‘ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ କଥା କୁହ। ମୁଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ।’ ନାରଦ କହିଲେ: ‘ମୁଁ ବେଦ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ଏକହଜାର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରିପାରିଲି। ଏଠାରେ ମୋ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କଥା ଶୁଣ। ଅବନ୍ତୀ ନାମକ ଏକ ନଗର ଅଛି, ଏଠାରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ନାମ ସାରସ୍ବତ, ବେଦ ଓ ଏହାର ଶାଖାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଅନେକ ଦାସ ଓ ଅଧିକ ଧାନ୍ୟ ରହିଥିଲା, କୃତ ଯୁଗରେ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଭୂତି କରୁଥିଲି। ବିଚାର କରି, ‘ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଇ କ’ଣ କରିବି?’ ଭାବି, ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିବା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସାରସ୍ବତ ହ୍ରଦକୁ ଗଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ କେଶବଙ୍କୁ ବିଧିରେ ପୂଜା କଲି, ପିତୃ, ଦେବତା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲି। ତପସ୍ୟାରେ ଚିତ୍ତ ଲଗାଇ, ସାରସ୍ବତ ହ୍ରଦ—ଯାହା ପୁଷ୍କର ଭାବରେ ପରିଚିତ—କୁ ଗଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲି, ନାରାୟଣ ମନ୍ତ୍ର ଚାଣ୍ଟ କଲି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ନେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତୋତ୍ର ଚାଣ୍ଟ କରି, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ମୋପାଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ‘ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ତୋତ୍ର କ’ଣ? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।’ ନାରଦ କହିଲେ: “ମୁଁ ସଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅମରମାନେର ଅମର, ଆଦି, ଉତ୍ତମ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ବିଷ୍ଣୁ, ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୁଷ, ଆଦି ଆଶ୍ରୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ପ୍ରାଚୀନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବ, ଉତ୍ତମ, ଭୟଙ୍କର ଚମକ, ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପ୍ରାଚୀନ, ଶୁଦ୍ଧ ନିବାସ, ବିଶାଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଆଦି ପୁରୁଷ। ଏହି ବିଶ୍ଵ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲାବେଳେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ ଭାବେ ସେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ; ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ନାରାୟଣ ମୋ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ମୁଁ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅନନ୍ତ ରୂପ, ପ୍ରାଚୀନ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ଶାନ୍ତିର ଉପାଧାୟ, ଭୂମିର ନାଥ, ଶୁଭ୍ର, ମହା ଯଶସ୍ବୀ। ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଅମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ଅନନ୍ତ ପାଦ, ଅନେକ ବାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଖି, ନାଶ୍ଵର ଓ ଅନାଶ୍ଵର, କ୍ଷୀର ସାଗର ଉପରେ ନିଦ୍ରା କରୁଥିବା।" ଏହିପରି, ନାରଦ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ତୁତିର କଥା ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ଧର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଏକାତ୍ମ ହେଲେ।