ପିତୃମହାନ୍ତ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ଥିବା ସମୟରେ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ନିବେଦନ ମଧ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ । ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଫଳକୁ ଦେଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ପିତୃମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନେ କହିଲେ, "ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରୁହ, ତୁମେ ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନୀ, ଆମେ ଏବେ ନରକକୁ ଯାଉଛୁ ।" ଏଠିରେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଫଳରେ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲେ । କିଛି ପିତୃମାନେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ଅଶାନ୍ତ ମନରେ । ସେମାନେ ନିରବତାରେ ଯିବା ସମୟରେ, ଏହି ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ କି ? କଣ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁଅଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏଠି ଫଳହୀନ ହୁଏ ? ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି କିଏ ମଣିଷଙ୍କର କିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହାକୁ ଘଟାଏ । ଯଦି ଦିଆଯାଉଥିବା ପଦାର୍ଥ ଅଶୁଦ୍ଧ ଅଥବା ଅନଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ବଡ଼ ପାପ ହୁଏ । ଯଦି ଶେଷମା, ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା କୁଶ ନଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଆସୁରୀ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏପରି ଭାବେ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କୁ ସହ ସେଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ମିଶି ହତ୍ୟା କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନ କଥାରେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ । କ୍ରୋଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ, ଯଦିଓ ଯଥାଯଥ ଭାଣ୍ଡରେ ଦିଆଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ଶୁଭ ନୁହେଁ । ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ବିନା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ଏହି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ତୃଜଟା । ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି, ପ୍ରସନ୍ନ ଭାବରେ ବାସୁକିଙ୍କୁ କ’ଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳଦାୟି ହୁଏନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଜ୍ଞ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ବିନା କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ । ଯେ ଶିଷ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତିନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ନ ପାଆନ୍ତି । ମୁଁ ସର୍ପରାଜ ବାସୁକି, ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଦେଇଛି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ । ଏବେ ମୋତେ କୁହ, କପଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦାନ ଓ ବ୍ରତ କ’ଣ ହୁଏ ? ଯେଉଁମାନେ ଚୋରି କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଚିରା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦାନର ଫଳ ଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁନିପୁନି ଲୋଭ ନେଇ ଫେରିଆସନ୍ତି । ମୌନ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ପୁନି ଆସନ୍ତି । ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନୀ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ନ ପାଉଛ, ଏଠି ଅଟୁଟ ରୁହ । ମୋ ଫେରିଅସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର ।" ତେଣୁ ଆଜି, ମୁଁ ମୋର ବ୍ରତକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମପ୍ରତି କରୁଣା ଭାବେ ଭରିଯାଇଛି । ତାଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଯଥାବିଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି । ରାଜା, ସାଧୁଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମାଥାରେ ପାଦ ରଖି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେ । ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ସଦା ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଯଜ୍ଞ କରିବି । ଏଉଁ ଜଳ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ, ଏଉଁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଏଉଁ ମଧୁପର୍କ, ଏଉଁ ଗାଈ ।" ସାଧୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ । "ମୋତେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେ ସବୁ କର । କିପରି କରିବ, ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ; ତୁମ ରାଣୀଙ୍କୁ, ଶୋଭନ ମୁହଁ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏଠି ଆଣ ।" ତାଙ୍କ ଦାସୀ, ଚମତ୍କାର ନିତମ୍ଭ ଥିବା, ପ୍ରଭାବତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ସଦା ରାଣୀଙ୍କ ସହ ଥାଏ । ଏପରି ଭାବରେ ରାଣୀ ଅନ୍ତଃପୁରରୁ ବାହାରି, ଦାସୀ ସହ ଆସିଲେ । ସେ ବସିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃଦୁମୁଖୀ ରାଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ । ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଥିଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ । ସେ ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ପୁନି ଅଶୁଦ୍ଧ ନରକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ମୋର କର୍ମଫଳ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏବଂ ତୁମ ଦାସୀର ଦାସୀ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।