ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିହୀନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାକୁ କେଉଁଠି ରାସ୍ତା ଅଛି? ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଯଦି ସ୍ୱଧା ଦାନ ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହେ ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ, ତୁମେ ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ଶୂଦ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଉତ୍ତର-ଅନୁକ୍ରମ କିମ୍ବା ବିପରୀତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ତେଉଁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ବିଧିଅନୁସାରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୁହେଁ। ମୋତେ ସବୁ କଥା କୁହ, ଯଦି ମୋର କଥା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତାହା କରିବି। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଶରୀରରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଷୀଣ ମশାପରି; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂତ୍ର ମନ୍ତ୍ର, ସୂତ୍ରରେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲି। ରାଣୀଙ୍କୁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଭାବତୀ ନାମକ ଏକ ଦାସୀ ସଦା ଅଛି। ଆମ ବଂଶ ସେଇଁ ସୂତ୍ର ଭିତରେ; ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମେ ଏଠାରେ ଅଛୁ। ଏହି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ରହିବା; ପରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିବା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ ମୋହିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ: ଏଠି କ'ଣ ନିୟମ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ, ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ, ଅଛ? ପୂର୍ବଜନ୍ମ କର୍ମର ଫଳରେ, ଯେଉଁ କୃମିପଥ କିମ୍ବା ଅଧୋଗତିକୁ ଲୋକ ଯାନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଭୋଜନ, ଜଳ, ଦାନ—ନିୟମିତ କିମ୍ବା ବିଶେଷ—ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି। ଆମ ବଂଶରେ କେହି ଥାଏ, ଯିଏ ଆମକୁ ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ଜଳ ଦେଉଥିବା? ବିଶେଷକରି, ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତିଳ ମିଶିତ ଜଳର ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭା ଧାରଣ କରି, ତିନି ଗୋତ୍ର ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ଏକ ଅଞ୍ଜଳି, ପରେ ଦୁଇ, ଏବଂ ତିନି ଅଞ୍ଜଳି ତର୍ପଣ ପାଇଁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଶେଷରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ "ତୃପ୍ତିର୍ଅସ୍ତୁ" ମନ୍ତ୍ର କୁହିବା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ପରେ ଏହି ପ୍ରକାର ମାତାଙ୍କୁ, ଏହିପରି ମାମା, ଗୋତ୍ରପୂର୍ବଜ, ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ପୂର୍ବ ଅନୁସାରେ "ମଧୁୱାତା" ଋଚ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାମାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନୁସୃତି ହେବା ଉଚିତ। ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, "ଅମେ ତାହାଙ୍କୁ ନଶ୍ୟ କରୁଅଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଭୋଜନ କରନ୍ତି," ଏହିପରି କୁହିବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହୁଏ। ଗୋତ୍ର, ମାତା, ପ୍ରମାତା, ଦେବୀଙ୍କୁ ବସାଇବା ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ର ନିମିତ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପିଣ୍ଡଦାନ, ହସ୍ତପରିଷ୍କାର ଏବଂ ନିୟମିତ କ୍ରିୟାରେ ଗୋତ୍ର, ପ୍ରମାତା, ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ପିତାଙ୍କ ଅବିନାଶିତା ସମୟରେ, ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ପରେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ସଦା ଖୁସି ହୁଏ; "ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ, ଆମେ ଏବେ ନରକକୁ ଯାଉଛୁ, ତୁମେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରୁହ," ବୋଲି କହିଥିଲେ। ପୂର୍ବ କର୍ମର ପାକ୍କା ଫଳରେ, ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ଯେଉଁ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେଖିଥିଲି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘସମୟ ରହିଥିଲେ। ସେମାନେ କେହି ଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ, କେହି ଚିନ୍ତିତ ମନ ଥିଲେ। ସେମାନେ ନିରବରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏଥିରେ କ'ଣ ନିଶ୍ଚିତତା? କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳହୀନ ହୁଏ? ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, କେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘଟେ। ଯଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅପାତ୍ରକୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହା ମହାପାପ ଦେଇଥାଏ। ଯଦି ତିଳ, ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା କୁଶ ନଥାଏ, ଏହା ରାକ୍ଷସୀୟ ମନାଯାଏ। ଏପରି ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।