ଭୂମିଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବରାହ ଦେବ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପରାଧର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ମାନବଜୀବନରେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରାଧ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ— ଯଥା ଯୌନ ସଂଯୋଗ, ମୃତଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ମଳତ୍ୟାଗ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନେ ଡାକିନଥିବା ସମୟରେ କଥା କହିବା, ତେଲ ଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଗୁରୁଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରିବା, ପଡିଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଦରିଦ୍ର ବା ଫାନ୍ସରେ ପଡିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଶାକ ବା କାଚା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇନଥିବା, ଦେବପୂଜାରେ ନିଷିଦ୍ଧ ଫୁଲ ଦେଇବା, ଦେବତା ପାଇଁ ମଦ୍ୟପାନ କରିବା, ଅନ୍ଧାରରେ ଜାଗିବା— ଏମାନେ ମୋତେ ତିରିଶି ତିନିଟି ଅପରାଧ ଅଟ୍ପାଇଛି। ଯଦି କୌଣସି ଜଣ ଦୂରରେ ଥିବା ସମୟରେ ନମସ୍କାର ନ କରେ, ତାହାର ପୂଜା ଦୈତ୍ୟୀ ଭାବ ପାଏ। ପରସ୍ପର ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବିଧି କିମ୍ବା ନୀଳ ଗାଁଡ଼ି ପିନ୍ଧିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ। ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅପରାଧ କଲେ, ଦୁଇଟି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ। ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ, ପରାକ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ, ପାଞ୍ଚଦିନ ଉପବାସ, ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି— ଏମାନେ ଅପରାଧ ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ ଉପାୟ। ଫୁଲ ନ ଥିଲେ, ପୂଜା, ସ୍ନାନ ଓ ଦେବତା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜାତି ଲୋକ ମଦ୍ୟପାନ କଲେ, ଚାରିଟି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ ଦିଆଯାଇଛି। ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବିଧି କିମ୍ବା ତିନିଟି ଗାଁ ଦାନ କରି ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଏହି ଉପାୟ ବାରମ୍ବାର କହିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଦେବୀ ଅଳ୍ପ ସ୍ଥିତିରେ ଚେତନା ପାଇ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— ଲୋକମାନେ ଅନେକ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି କି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— ଏକ ଜଣ ଉପବାସ କରି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୁଧ୍ଧି ମିଳେ। ମଥୁରାରେ ଅପରାଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ। ଏଠାରେ ହଜାର ଜନ୍ମର ଅପରାଧ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଶୁଣିବା, ଚିନ୍ତନ କରିବା, ଦର୍ଶନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ମଥୁରା ଓ ମୃଗ ଦୁହିଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ମଥୁରା ଓ ମୃଗ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ? ପୃଥିବୀରେ କିଏ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ହ୍ରଦ ଅଛି? ମୋ ସ୍ବରୂପରେ ଭକ୍ତ ଲୋକମାନେ କୁବ୍ଜାମ୍ରକୁ ସଦା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ଏକ ଦିନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ମୋ ମଥୁରା ଭୂମି ଗୁପ୍ତରୁ ଅଧିକ ଗୁପ୍ତ ମହାପୁଣ୍ୟ। କୁବ୍ଜାମ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରସମୂହ ଦର୍ଶନ କରିଲେ, ଶାନ୍ତି ମିଳେ; ଏହିପରି ମୋ ନାମ 'ବରା' ହେବାର କାରଣ। ସମସ୍ତ ଗତି ମଧ୍ୟରେ ମଥୁରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସାଂଖ୍ୟ ବା ଯୋଗ ବିନା ମୁକ୍ତି ମିଳେ— ଏହି ଉପରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମଥୁରାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ; ମଥୁରା ପରି କିଛି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ପରି କିଛି ଦେବତା ନାହିଁ। ଏହିପରି ମଥୁରା ମାହାତ୍ମ୍ୟର 'ଅପରାଧ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପୁନି, ଶ୍ରୀବରାହ ଦେବ କହିଲେ— ଓ ଭୂମି, ଧ୍ରୁବତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ। ଏହି ନଗରରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ। ତାଙ୍କର ଦୁଇଶ ଜଣ ରାଣୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ବଂଶ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଉମ୍ରୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ରାଣୀ ଥିଲେ— ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ସୂର୍ୟବୀର ଏବଂ ସୂର୍ୟବୀର ପୁତ୍ରଙ୍କର ମାତା। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ରାଣୀମାନେ ଜୀବନରେ ଧର୍ମାନୁସାରିତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିନଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ଦୋଷରେ ନରକକୁ ପତିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏକ ସମୟରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଏଠାରୁ ପତିତ ହୋଇଥିଲେ।