ମହେନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସାଥୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଚୋରାଯାଇଥିବା ଗାଈମାନେ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଭଗବାନ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହଜାର-ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଏହି ଅବିରତ ଯଜ୍ଞମାନେ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଲା। ଏହିପରି ବଢ଼ିଥିବା ଶକ୍ତି ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବସେନାକୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଉପକ୍ରମ କରି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମିଶି ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅସୁରମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ପରାଜିତ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ହରାଇ, ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଗଲେ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ସାଗର ଜଳରେ ଲୁଚିଗଲେ। ଏହାପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର, ଚତୁର୍ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନର ଭୋଗ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଯେଉଁ ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କରେ, ସେମାନେ ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେ ଯଦି ଏହି କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଭୂଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ଦେବ, ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ରତ୍ନସମ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ କ’ଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ? ସେମାନେ କିଏ, କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାମ କ’ଣ? ମୋତେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କହ।” ତେବେ ଶ୍ରୀବରାହ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ଭୂତଧାତ୍ରୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାମନା ସୁପ୍ରଭ ନାମକ ରତ୍ନଜନ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି। କୃତୟୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି ନାମକ ଏକ ଶୂରବୀର ବଳଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସୁପ୍ରଭ, ଯିଏ ଏହି ରତ୍ନଜନ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପାଳା ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି ଅରଣ୍ୟକୁ ମୃଗ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ମହାତପସ୍ବୀ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା, ଉପବାସ ଓ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ରାଜା ପ୍ରଜାପାଳ ମନସ୍କାମ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ଭୂମିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଭଲ ଚଳା-ଫେରା ରାସ୍ତା, ଲତା ଘର ଚାନ୍ଦ୍ରିକାରେ ଚମକୁଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଭାବେ ଘୂରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ମୃଦୁ ରକ୍ତିମ କମଳ ଦଳ ସଦୃଶ ଅଙ୍ଗୁଳି ଓ ନଖ ଥିବା ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଚେତନା ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ି ଗଛ ତଳେ ଶାରିବଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବୃତ୍ର ହନନକୁ ପିଛି ଛାଡ଼ି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ସେଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଖୁସି ଚିଡ଼ିଆ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ଷଡ଼ପଦୀ ପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଳ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଶାଖାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। କଦମ୍ବ, ନୀପ, ଅର୍ଜୁନ, ଶାଳ ଗଛର ଲତା ଘର ମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱର ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିଦାୟକ, ଅଚଳ ଏବଂ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅବିଚଳିତ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ହୋମାଗ୍ନିର ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉଠୁଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସିଂହ ସଦୃଶ ଦନ୍ତ ଓ ମହାମାନ ଥିଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ୟାୟୀ ହାତୀକୁ ଛିରିଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଭିତରକୁ ଯାଇ, ତପୋଜ୍ୱଳିତ, ଧର୍ମଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଏହି ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶୟନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କର ମନ ଶିକାର ଇଚ୍ଛା ଭୁଲିଗଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମ ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ଋଷି ମହାତପସ୍ବୀ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରଜାପାଳକ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହର ସହିତ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର, ଆସନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଆଦର କଲେ। ଏହାପରେ ରାଜା ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପୃଥିବୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଅତିକଠିନ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ: “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ଏହି ଦୁଃଖ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ: “ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ନୌକା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ପୂଜା, ଦାନ, ହୋମ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୁଏ; ମୋକ୍ଷ ନାମକ କିଳ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ମଜବୁତ କର, ପ୍ରାଣ ଓ ଆୟୁର ଦୃଢ଼ ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧ; ଏବେ ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥକୁ ତୁମ ନୌକା କର। ଯେ କୌଣସି ରାଜା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ ଓ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ଶୋକରହିତ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।” ଏହି ସଂଗ୍ରହ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ମୁକ୍ତିକାମୀ ଲୋକମାନେ କିପରି ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବେ? ଦୟାକରି ଏହି ତଥ୍ୟ ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତ କରି କହନ୍ତୁ।” ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ: “ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, କେମିତି ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ହରି ଯୋଗୀନାଥଙ୍କୁ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ କେମିତି ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବେ, ଏହି କଥା ଶୁଣ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଣ୍ଡର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମସ୍ତ ଜୀବ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ବେଦବାଣୀ ଏହାକୁ ସ୍ଥିର କରେ।