ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇ ଏବଂ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରୁ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ବି ଅତି ଅପବିତ୍ର ଓ ପାପମୟ ହୋଇଯାଏ। ଏକ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା—କିପରି ଏକ ଜୀବ ପ୍ରେତ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ? ଏହା କି ଏକ ଦିନ କିମ୍ବା ତିନି ଦିନ ଉପବାସ କରି, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ ପରି ଦୁଷ୍କର ଉପଚାର କରି ହେବା ସମ୍ଭବ? ତପସ୍ବୀ କହିଲେ—ଯିଏ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଓ ପବିତ୍ର ରହିଛି, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ସଦା ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରେ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ପିତୃପୂଜାରେ ଆନନ୍ଦ ଲଭେ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ଖ୍ଷମା ଓ ଦାନରେ ଅଟୁଟ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ସଦା ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରକାର ଆପଣଙ୍କୁ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ—କିପରି ଲୋକ ପ୍ରେତ ହୁଏନାହିଁ। ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା—କିପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ମରିଯାଏ, ତାହାର ପରିଣାମ କଣ? ତପସ୍ବୀ କହିଲେ—ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଗଭାରେ ରହିଲାରୁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାଏ। ସେ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ଏହା ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର। ଯିଏ ଅସତ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥାଏ, ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ଗମନ କରେ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୁରୁଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାଏ, ମା, ବାପା, ଭାଇ, ଭଉଣୀ, ପତ୍ନୀ, ପୁଅ କୁ ହାନି କରେ, ନିୟମିତ ବିଧି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେନାହିଁ, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ଅକୃତଜ୍ଞତା, ଗୋହତ୍ୟା କରେ, ପଞ୍ଚ ମହାପାପର ଅଭିଯୋଗରେ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ, ଗୁରୁଙ୍କର କଳ୍ୟାଣ କାମନା କରେ, ଅସ୍ତିକତା ବିରୋଧୀ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ—ଏହି ସମସ୍ତ ପାପୀମାନେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରେତମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଏହି ପାପୀମାନେ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଇବେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ମଥୁରାର ସଙ୍ଗମରେ ଏକ ମାର୍ଗ ଅଛି। ଶ୍ରାବଣ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୁଗମେ, ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ, ସୁନା, ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଛତା, ଚପ୍ପଲ୍ ସହିତ ଦାନ କରିଲେ, ସେ ପ୍ରେତମାନେ ପ୍ରେତ ରୁପରେ ରହିବେନାହିଁ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୂଜା କରି, ପ୍ରେତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସ୍ଥାନର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲେ, ମୁକ୍ତି ଲଭିପାରେ। ପ୍ରେତମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—କିପରି ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ପୁରାଣ ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ମାନ୍ଧାତ୍ରୀଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ବିବେଚିତ ହୋଇଛି। ଏହା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥାଯାଇଥିଲା, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଶ୍ରାବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୁଗମେ, ସଙ୍ଗମରେ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି, ବାମନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସୁନା ଦେଇ ଏକ ଶତ ଭୂରା ଗାଈ ସୁନା ଭାଣ୍ଡରେ ସଜାଇ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଶ୍ରାବଣ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ନିୟମରେ ଦୂଷ୍ଟ ଜନ୍ମ ଲଭିବାର ଆଶଙ୍କା ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ମନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲଭିଥାଏ, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏକ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ବାମନଙ୍କର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦାନ, ନିୟମ, ଉପବାସ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯିବା ଉଚିତ—"ଏ ଅନନ୍ତ ଦାନଦାତା, ଶ୍ରୀର ନାଥ, ମୋ ଦୟାରେ ଆସନ୍ତୁ। ଶ୍ରାବଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ନକ୍ଷତ୍ର ରୂପେ ଆକାଶରେ ବସିଥିବା, ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା। ତୁମେ ପଦ୍ମନାଭ, ପଦ୍ମର ଆଶ୍ରୟ, କେଶବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଏହିପରି ସଂସ୍କାର ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗତି ଲଭିବା ନିଶ୍ଚିତ।