ସେଇ ସମୟରେ, ଭୂମି ଦେବୀ କହିଲେ— ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ଶତକ୍ରତୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦୁର୍ବାସା ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବେ, ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘଟିବ। ଭୂଧର ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନିଷ୍କାସିତ ହେଲୁ, ମୂର୍ଖ”—ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଭାବେ, ଅଜୟ, ଅଜେୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖଦ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ, ଯୋଗରେ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ। ସେତେବେଳେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ସୁ ଓ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ ହେବା ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କ’ଣ କଲେ? ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଭୂମି ଦେବୀ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ତେବେ ଶ୍ରୀବରାହ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ଦୂର୍ଜୟ ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ପରାଜିତ ହେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଭାରତ ଭୂମିରେ, ବାରାଣସୀର ପୂର୍ବଦିଗରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ମହାନାଗମାନେ ସହିତ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ସୁ ଓ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ ଯୋଗ ଅଂଗୀକାର କରି, ବାୟୁଯୋଗ ଓ କର୍ମଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଦୀର୍ଘ ଜ୍ୱର ସହିଲେ। ଦୂର୍ଜୟ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ ଦେବତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ ଶରଣ ନେଲେ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଲେ। ଏଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସେନା ଏକତ୍ରିତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରି, ଉତ୍ସାହରେ କଳ୍ପନା କଲେ। ତାହାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଆଙ୍ଗିରସ ଋଷି କହିଲେ— “ପ୍ରଥମେ ଗୋମେଧଯଜ୍ଞ କର, ପରେ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଅମରମାନେ ଏକଠି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହି ଦିଶାନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲି— ଏହା ଶୀଘ୍ର କର।" ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ଗୋମାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସରମାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ନଥିବାବେଳେ, ସରମା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଗୋମାନ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଗୋମାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେହି ଗୋମାନ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ନିଜ ପୂଜାରି ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ଏହି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଗୋମାନ୍ୟ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସରମା ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ନାହାନ୍ତି। ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?” ଏହିପରି ପଚାରିବା ପରେ, ଶୁକ୍ର ଦାନବମାନେ କହିଲେ— “ସିଘ୍ର ଏହି ଗୋମାନ୍ୟ ନେଇଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି।” ତେଣୁ ଦାନବମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗୋମାନ୍ୟ ଧରିନେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସରମା ତାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଖୋଜିବାକୁ ଲଗିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦିତିର ପୁତ୍ରମାନେ ଗୋମାନ୍ୟକୁ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସରମା ର ଚଳାଚଳ ଦେଖି ରହିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ମୃଦୁ ଭାବେ କହିଲେ— “ଓ ସରମା, ଶୁଭେ, ଏହି ଗୋମାନ୍ୟ ଦୁଧ ଦୋହି ଦୁଧ ପିଅ।” ଏପରି କହିଲେ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଲେ ଏବଂ ଦୁଧ ପିବା ସୁଯୋଗ ଦେଲେ। ପରେ ଦାନବମାନେ କହିଲେ— “ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଗୋମାନ୍ୟ ବିଷୟରେ କିଛି କୁହନି।” ଏପରି କହି, ସେମାନେ ସରମାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସରମା ତୁରନ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରେ ଗଲେ, କମ୍ପିଥିବା ଦେହରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ମାରୁତମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସରମା ସହିତ ଗୋମାନ୍ୟ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଲେ। ଏହିପରି ନିଦେଶ ମିଳି, ସେମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କରି, ପାହାଡ଼ରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସରମାକୁ ପଚାରିଲେ— “ଗୋମାନ୍ୟ କେଉଁଠି, ସରମା?” ସରମା କହିଲେ— “ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।” ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମାରୁତମାନେ ଓ ସରମାକୁ ପଚାରିଲେ— “ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଗୋମାନ୍ୟ କେଉଁଠି?” ଏହିପରି ପଚାରିବା ପରେ, ମାରୁତମାନେ ଭୟଭିତ ଭାବେ ସରମା କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଏକେକରେ କହିଦେଲେ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସରମାକୁ ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। କହିଲେ— “ତୁମେ ମୂର୍ଖତାରେ ଦୁଧ ପିଲ, ଗୋମାନ୍ୟକୁ ଦାନବମାନେ ନେଇଗଲେ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଘାତରୁ ସରମାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଦୁଧ ବହିବା ଲାଗିଲା। ସେଇ ଦୁଧ ନେଇ ସରମା ଗୋମାନ୍ୟ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେଠାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହିପରି ଗଲାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଦାନବମାନେ ଗୋମାନ୍ୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନା ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ କୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ମୂଳ ରୂପକୁ ଫେରି ଗଲେ ଏବଂ ଗୋମାନ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ମହେନ୍ଦ୍ର ଗୋମାନ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧିକ ହେଲା। ଏହିପରି ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସେନାକୁ କହିଲେ— “ଦେବତାମାନେ, ଶୀଘ୍ର ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କର, ଦାନବମାନେ ନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।” ଦେବତାମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦାନବମାନେ ନାଶ କରିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଦାନବମାନେ ସେନାକୁ ପରାଜିତ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ଅନେକ ଦାନବ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ମର୍ଥ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଚତୁର୍ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଯେଉଁ ମଣିଷ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଯେଉଁ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଫେରିପାଇଥିବା ପରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇଥାନ୍ତି। ତାପରେ ଭୂମି ଦେବୀ ପଚାରିଲେ— “ଓ ଦେବ, ସେଇ ସମୟରେ ମଣିମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମହାନ୍ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ କ’ଣ ବର ଦେଲେ? ସେମାନେ କିଏ, କେମିତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ? ତାଙ୍କ ନାମ ଅଲଗା ଅଲଗା କହନ୍ତୁ।