ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଢ଼ିକାରେ, ସନାତନ କାଳର ଏକ ଅମର ଆତ୍ମା ସେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ତାହାର ଉତ୍ତରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜିଜ୍ଞାସା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନମ୍ରତାର ସହିତ ପୁନିଥରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୋ ଦୁଃଖର ଯେଉଁ ବିକୃତି ଅଛି, ଯଦି ଆପଣମାନେ ଏହାକୁ ଖୋଲିବେ, ଯଦିଓ ଏହା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ—" ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ଶୁଣ, ବାଳକ! ମୁଁ କିପରି ଏହି ବିକୃତି ହେଲା, ତାହା କହିଦେଉଛି। ମଧୁ ନାମକ ଏକ ଶୁଭ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେଠାକୁ ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଚାରିମାସର ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା, ଉତ୍ତମ ପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଉଦ୍ୟାନମାନେ ସବୁ ସମୟରେ ଫଳଫୁଲ ଦେଉଥିବା ଚମତ୍କାର ଗଛରେ ଭରିଥିଲା।" "କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖର କଥା, ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଦାସମାନେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଫଳଦାୟକ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଅନେକ ଲୋକ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ତାଙ୍କ କୁକର୍ମ ଚାଲୁ ରଖିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ଏକ ପିଞ୍ଜରାରେ ଅଟକିଥିବା ସିଂହ ଭଳି, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'କିଏ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବ?'" "ଏହି ବେଳେ, ସେ ଜଣେ ନାରୀ ଉଚ୍ଚ ଦୁଃଖର ସ୍ୱରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ, 'ହାୟ! କେତେ ଭୟଙ୍କର!' ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭାବେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ନମ୍ର କଣ୍ଠରେ ଓ ଯୋଜିଥିବା ହାତରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ—'ଯଦି ମୁଁ ସେଠାରେ ଥିବି, ମୁଁ ସେ ରାଜାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବି।'" "ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ଆପଣ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?' ତେବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, 'ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ସମସ୍ତଙ୍କ ରୂପ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଥିଲା। ଏବେ ଆପଣମାନେ ବିକୃତ ଓ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ମୋ ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଇଛି।'" "ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଜଣେ ନାରୀ ତାଙ୍କ ଜାତିର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ କଥା କହିଲେ—'ସେ ସମୟରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କାର ରୂପ, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଓ ଫୁଲ ଉତ୍ପାଦନରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲୁ। କିନ୍ତୁ ରାଜସ୍ତର କର୍ମଚାରୀମାନେ ଆମକୁ କାଟି ଓ ଉଖାଡ଼ି ଦେଇ ଅତ୍ୟାଚାର କଲେ। ଫୁଲର ମାଳା ବିନା, ଏବେ କେବଳ ମୂଳ ଓ କଣ୍ଡ ଅଛି।'" "ସେଠାରେ ଥିବା ଦେଉଳ ଏକ ପଥରର, ମାଟି କିମ୍ବା ଇଟର ଗାଠିରେ ଘେରା। ଏହି ପାଣି ଭରା ସିଞ୍ଚନପାତ୍ର ଉଦ୍ୟାନର ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟମୟ। ସେଠାରେ ଥିବା ଫଳଦାୟକ ଓ ସୁନାର ଗଛ ଯଦି ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ, ଏପରି ବିକୃତି ହେବ ନାହିଁ।" "ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠାରେ କୁଆଁ-ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ କରିଲେ କିପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ?' ତେବେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା କହିଲେ, 'ଯଜ୍ଞ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, ଦାନ କଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଜଳାଶୟ, କୁଆଁ, ପୋଖରୀ, ଦେଉଳ ଏବଂ ଭୂମି-ଦାନ, ଗାଁ-ଦାନ ମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ।'" "ଏକ ପିପଳ, ଏକ ପିଚୁମନ୍ଦା, ଏକ ବଟ ଓ ଦଶ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଗଛ ଲଗାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ସୁପୁତ୍ର ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ଶ୍ରମ ଓ ନିୟମରେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।" "ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ପଚାରିଲେ, 'ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ଛାୟା ଓ ବିଶ୍ରାମ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ଉଦ୍ୟାନର ଅନେକ ଉପକାର କଣ?' ତେବେ ବଡ଼ ନାରୀ କହିଲେ, 'ଗଛର ପତ୍ର, ମୂଳ, ଛାଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଔଷଧ ଭାବେ ଉପଯୋଗୀ। ଏହାର କଠ ଘରୋଇ କାମରେ ଲାଗେ, ଏହି ଗଛ ଛୋଟ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଏ। ବର୍ଷର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦୁଇଥର ଫଳ ଦେଉଛି, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଏହାର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଗଛ ଲଗାଇବା, ସୁପୁତ୍ର ଲଗାଇବା ପରି ଉପକୃତି ଦେଇଥାଏ।'" "ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ, 'ହାୟ! କେତେ ଦୁଃଖ!' ଏହି କଥା କହି ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟି ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ତେଣୁ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଲା।" "ତାପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, 'ମଥୁରାରେ ସେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଦେଉଳ ମୋର। ଯଦି ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ପୂର୍ବଜଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯିବି।'" ଏପରି ଭାବରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଜିଜ୍ଞାସା, ଉଦ୍ୟାନର ଦୁଃଖ ଓ ତାହାର ଉପକାରିତା ସହ ବିଶ୍ୱର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।