ଶ୍ରୀବରାହ ଦେବୀ ଭୂମିକୁ କହିଲେ—“ହେ ଭୂମି, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୟାନୀ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବଜମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶତାଧିକ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଦେଲେ। ଏହା ପରେ ଭୂମି ପଚାରିଲେ—‘ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଗୌରମୁଖ କିଏ? ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ କିଏ ଥିଲେ? ସେ କିପରି ସ୍ମରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ କ’ଣ କାମ କଲେ?’ ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—‘ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ଭୃଗୁ ମୁନି ଥିଲେ, ଏହି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଥିଲା—ତୁମ ପୁଅମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ପାଇବ। ଏଭଳି ଭାବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ସ୍ମୃତି ଦେଲା। ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଏବଂ ଯାହା କରିଥିଲେ, ତାହା ମନେ ପକାଇଲେ। ଏହା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି, ଶୁଣ। ସେ ମୁନି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମ ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାରଷ ବ୍ୟାପି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ। ସେଠାରୁ ଏକଦିନ ହରିଙ୍କ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପ୍ରଭାସରେ, ଗୌରମୁଖ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ପାଇଁ ଉଭୟ ହସ୍ତ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଗୌରମୁଖ କହିଲେ—‘ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅହଂକାର ନାଶକ, ଶିବ, ନାରାୟଣ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଆଧାର, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଅଶ୍ୱିନୀ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଦୈତ୍ୟନାଶକ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବି। ସେ ଯିଏ ବେଦ ନାଶ ସମୟରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମହାନ, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତାଳ ମେଘାନୀ ଦିଗ୍ଦଗାଇଥିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ସେ ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ପାଇଁ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମହାପର୍ବତ ବହନ କରିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମହାବରାହ, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ତଳ ତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ, ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଦୈତ୍ୟନାଶକ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ନରସିଂହ ରୂପ ହୋଇ ଅବିନାଶୀ ଯୋଗୀ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତିକି, ରତ୍ନାଭିଷିକ୍ତ ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ସେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବଲିଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ପାଇଁ ଯୋଗମାୟା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦଣ୍ଡ, ଦଣ୍ଡିକା, ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ପଦକ୍ରମଣ କଲେ, ସେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ବିଶ୍ୱକୁ ଏକୋଇଶ ଥର ଜିତି, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ପରଶୁରାମ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ସେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ ସ୍ୱରୂପ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ସଦୃଶ, ରାମାଦି ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ସେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଚାଣୂର, କଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଭୟରେ, ଭୟଭିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବାସୁଦେବ ଭାବେ ଅବତାର ନେଇ, ପ୍ରତି କଳ୍ପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳିଯୁଗରେ କଳ୍କି ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଧର୍ମର ପୁନସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଏହି ଶାଶ୍ୱତ, ବ୍ରହ୍ମମୟ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦେହକୁ ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ଦାନବମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତଥାପି ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଚରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ‘ନମସ୍କାର, ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ! ଆଗରୁ, ପଛରୁ ନମସ୍କାର; ମୋତେ ମୋକ୍ଷ ପଥରେ ନେଇଯିଅ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର!’ ଏଭଳି ଉପାସନା କରୁଥିବାବେଳେ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ହରି ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କ ଚେତନା ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ନିଜ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା; ସେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରି, ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୂମି ଦେବୀ ପଚାରିଲେ—‘ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପ ମିଳିଥିଲା; ସେ ତୁମେ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ, ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ବାସ କରିବେ। ଭୂଧରା କହିଲେ—"ତୁମେ ଶ୍ବର୍ଗରୁ ବାହାରିଦେଉଛ, ମୂର୍ଖ!" ଏହିପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବତା ସହିତ ମଣିଷ ଲୋକକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ, ଅଦମ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ଯୋଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହେବା ପରେ, କ’ଣ କଲେ? ସେ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ସୁ ଓ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ କ’ଣ କଲେ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ପ୍ରଭୁ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଭୂମି ଦୂର୍ଜୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହୋଇଥିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଶତକ୍ରତୁ ବିଜିତ ହୋଇ, ଭାରତ ଭୂମିରେ, ବାରାଣସୀର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଦେବ, ଯକ୍ଷ ଓ ମହାନାଗମାନେ ସହ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ସୁ ଓ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ବାୟୁ ଓ କର୍ମ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଜ୍ୱର ସହିଲେ। ପରେ, ଦୂର୍ଜୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ନେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ବିଶାଳ ସେନା ନେଇ ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ଓ ରହିଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସେନା ଏକତ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଆଙ୍ଗିରସ ଋଷି କହିଲେ—‘ପ୍ରଥମେ ଗୋ-ଯଜ୍ଞ କର, ପରେ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ। ସମସ୍ତ ଅମରମାନେ ଏକାସାଥି ଯଜ୍ଞ କର; ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଉଛି—ଶୀଘ୍ର କର।’ ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଗୋ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁ ତିଆରି କରି, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସରମାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେବାରେ, ସରମା ପର୍ବତରେ ଗୋମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଗୋମାନେକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏହି ଗୋମାନେ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସରମା ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ନାହାନ୍ତି, ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?’ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—‘ଦେରି କରନି, ଏହି ଗୋମାନେ ନେଇଯାଅ।’ ଏହିପରି ଦାନବମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗୋମାନେକୁ ଧରି ନେଲେ; ଗୋ ହରାଇଯିବା ପରେ, ସରମା ତାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ।