ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନରେ, ସନକା ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ବିରକ୍ତିର ପଥରେ ନିୟୋଜିତ ହେଲେ; ମାରିଚି ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋଷି, ନାରଦ କୁ ଛଡ଼ି, କର୍ମର ପଥରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ଯେଉଁ ଦକ୍ଷ ବାମ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଚରାଚର ଜଗତକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ର, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭୂରୁ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ରୂପ ଭୟାନକ ଓ ଅତି ଭୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରୀ ରୂପରେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କରିବାକୁ କହିଲେ; ତେଣୁ ରୁଦ୍ର ନିଜକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କଲେ—ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ। ପୁରୁଷ ଭାଗକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ଭାଗ କରି, ଏକ ଏକା ଭାଗ ରଖି, ଏହିପରି ଏଗାରଟି ରୁଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବା ପରେ, ଏବେ ବେଦବ୍ୟାସ ଯୁଗମାନଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି—ଏହି ଚାରି ଯୁଗରେ, ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ଓ ଦେବ-ଦାନବମାନେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ନିଜ ନିଜ କର୍ମ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ମନୁ ସ୍ୱୟଂଭୂବା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ—ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରିଥିଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ରାଜା, ଅତି ଦାନଶୀଳ ଓ ତପସ୍ୱୀ, ବିଭିନ୍ନ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଭାରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—କୁ ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିତ କରି, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ନିଜେ ବିଶାଳ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଗଲେ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱରାଜ ରାଜା ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନାରଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭାସ୍କର୍ୟ ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ, ଦେଖି ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଉଚିତ ଆସନ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଉପଚାର ଓ ସମ୍ବିଧାନ କଥା କହି, ଦୁଇଜଣେ ଆପସରେ ସଂବାଦ କଲେ। ସଂବାଦର ଶେଷରେ, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି କୃତ ଯୁଗରେ ତୁମେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦେଖିଛ?" ନାରଦ କହିଲେ—"ରାଜା, ମୁଁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦେଖିଛି। ଗତକାଲି ମୁଁ ଶ୍ୱେତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲି, ଏଠାରେ ଏକ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଝିଅ ଦେଖିଲି। ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଝିଅ, ଲମ୍ବା ଓ ସୁନ୍ଦର ନୟନ ଥିଲା। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି—'ତୁମେ କିଏ? କିପରି ଏଠାରେ ଆସିଛ? କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାପରେ, ସେ ଝିଅ ନାରଦଙ୍କୁ ନିର୍ବିକଳଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ଏବଂ ନାରଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା, ଓ ବେଦ ପରମ୍ପରା ସମସ୍ତ ଭୁଲିଯିବାର ଅନୁଭୂତି ହେଲା। ଏହା ଦେଖି, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ। ସେ ଝିଅଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ଝିଅ ଦେହରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଉ ଏକ, ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଉ ଏକ—ଏହିପରି ତିନି ଜଣ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, କେବଳ ଝିଅ ରହିଗଲେ। ନାରଦ ଗ୍ରହଣୀ ଝିଅକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମୋ ବେଦ କିପରି ହରାଇଗଲା? ଏହାର କାରଣ କଣ?" ଝିଅ କହିଲେ—"ମୁଁ ସବିତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ବେଦର ମାତା। ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିନଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମ ବେଦ ହରାଇଗଲା।" ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି ତିନିଜଣ କିଏ?" ଝିଅ କହିଲେ—"ମୋ ଦେହରେ ଥିବା, ସୁନ୍ଦର ନୟନ ଓ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ସେ ନାରାୟଣ—ଋଗ୍ବେଦର ରୂପ। ଅଗ୍ନି ଭଳି ସେ ପାଠରେ ପାପ ଦଗ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିବା, ସେ ବ୍ରହ୍ମା—ଯଜୁର୍ବେଦର ରୂପ। ଛାତିରେ ଥିବା, ପବିତ୍ର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ, ସେ ରୁଦ୍ର—ସାମବେଦର ରୂପ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ସେ ଶୀଘ୍ର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।" "ଏହି ତିନି ବେଦ, ତିନି ଦେବତା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ଅକ୍ଷର ଓ ଯଜ୍ଞ ରିତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି। ତୁମେ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସର୍ବଜ୍ଞତା ଗ୍ରହଣ କର।