ଅୟୋଧ୍ୟାପତି ଶ୍ରୀରାମ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ, “ମୋତେ ଦେଉଥିବା ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଦିଅ।” ଶ୍ରୀରାମ ପ୍ରତିଦିନ ବରାହ ରୂପ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା କପିଳଙ୍କୁ ତିନି ଅର୍ପଣ କଲେ। ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ବସାଇ, ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହା ପରେ ଲବଣ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ସହିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଥୁରା ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଲବଣକୁ ବଧ କରି, ମଥୁରା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଛବିଶି ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ମାନେ କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ପରି ଫଳ ମିଳେ। ଲବଣ ବଧ ଘଟଣା ଶୁଣି ରାଘବ କିଛି ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଦେବତାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।” ତେବେ ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ, “ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ବରାହ ଦେବତାକୁ ନିଅ। ମଥୁରାର ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ, ସେମାନେ ସଦା କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି।” ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ସେ ପାପ ନିବାରଣ କରି ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହି ଦେବତାକୁ ନେଇ ମଥୁରା ନଗରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନା କରି ପୂଜା କଲେ। ଗୟା କିମ୍ବା ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହିଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକାକାର ଫଳ ମିଳେ। ବିଶ୍ରାନ୍ତି, ଗୋବିନ୍ଦ, ଓ ହରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ମୋର ତେଜ ବିଶ୍ରାନ୍ତିରେ ରହେ; କେଶବରେ ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ସମୟରେ ମୋର ତେଜ ଥାଏ। ଏହା ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ, ମୋର ପିତା ସଦାଧିର ଧର୍ମାତ୍ମା। ଏଭଳି ମଥୁରା ମାହାତ୍ମ୍ୟର “କପିଳ ବରାହ ମାହାତ୍ମ୍ୟ” ନାମକ ଏହି ୧୬୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଆନ୍ନକୂଟ ପରିକ୍ରମାର ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା ଆସିଲା। ଗୋବର୍ଧନ ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ସେଠାରେ ବହୁ ବୃକ୍ଷ, ଜାଡ଼ି, ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଝିଲିକ ଅଛି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସରୋବର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଯମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ମୁଁ ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିହାର କରିଥାଏ। ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରାଯାଏ। ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ ମନୋବାଞ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠାରେ ଭଳି ଭାବେ ବରୁଣ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ବରୁଣ ଲୋକକୁ ଯାଇଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବରୁଣ ଲୋକ ଛାଡ଼ି, ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ଆନ୍ନକୂଟ ପରିକ୍ରମା କରିଥିବା ପରେ, ପୁନି କେବେ ଦୁଃଖ ହୁଏନାହିଁ। ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହିଠାରେ ସେଇ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ, ଏହା ନେଇ ଆଉ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ତେବେ ପୃଥିବୀ ଦେବୀ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହାର ଶକ୍ତି, ଗୁଣ ଓ ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବା ଉଚିତ।