ମଥୁରା ମୋର ଏକ ବିଶେଷ ତୀର୍ଥ ଭୂମି, ଯାହା ଏକୋଣିଶି ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ । ଏଠାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଦୁଃଖ ଦୂରକରିବାରେ ସମର୍ଥ, କେଶବ ନିବାସ କରନ୍ତି । ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଛାଡନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ମନେ ଦୁଃଖ ରହିପାରେ କି? ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ପଡନ୍ତି ନାହିଁ, ବଡ଼ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ରହନ୍ତି । ଏହି କଥାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି । ସେ ଭଗବାନ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଦେହୀ, ଶ୍ରୀ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଶୋଭାମାନ, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଅପୂର୍ବ । କୃତୟୁଗରେ ମାନ୍ଧାତା ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ଦାନ କରିଥିଲି । ଯେତେବେଳେ ସେ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏଠାରେ ଲବଣ ନାମକ ଦାନବ ବଧ ହେଲା । ଏହି ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ, ତେଜୋମୟ ଏବଂ ଦେବସଦୃଶ ରୂପରେ ଅଛି । ଏହି ଶୁଭ ମୂର୍ତ୍ତି ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ବାରାହୀ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏଠାରେ, କପିଳ ନାମକ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା କରିଥିଲେ । ସୁନ୍ଦର ଦେହୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର କପିଳଙ୍କଠାରୁ ପରମ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ । ଏପରେ, କପିଳ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଇ ତାହାକୁ ବଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ସେ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ । ଏଠାରେ, ରାବଣ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଏକ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣ କପିଳଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ । ହେ ଦାମୋଦର, ହେ ହୃଷୀକେଶ, ହେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ବଧକ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ । ମୋର ଭକ୍ତି ନିମିତ୍ତେ ସଦା ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କର । ଏହିପରି ଭାବରେ ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ମୃଦୁ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ହେ ନାରାୟଣ, କୂର୍ମ ରୂପରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର । ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଛୋଟ ଦେହୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଠାଇପାରିବି ନାହିଁ । ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମକୁ ଅପୂର୍ବ ଲଙ୍କାନଗରକୁ ନେଇଯିବାକୁ । ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: କପିଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ କହିଲେ, “ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋର ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ହୋଇଯାଇଛି ।” ଏହି ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ହଲୁକ ହେଲା । ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଗୃହରେ ରଖି, ଲଙ୍କାକୁ ନେଇଗଲେ । ପରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାପତି ଶ୍ରୀରାମ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ । ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା । ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଦେବମୂର୍ତ୍ତି, ଯିଏ ଆଜି ଆସିଛି, ତାକୁ ମୋତେ ଦିଅ ।” ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ବରାହ ରୂପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାଏ । ଏହିପରେ, ସେ କପିଳଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦେହକୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଏ ସମୟରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ପରେ, ଲବଣକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ । ଚାରି ଭାଗ ଶେନା ସହିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଥୁରା ଦିଗକୁ ଗଲେ । ଲବଣ ହତ୍ୟା ପରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଥୁରା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ଛବିଶ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।