ଏକ ସମୟର କଥା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କେମିତି କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ବିଷୟରେ ବୃହଦ୍ ପୁରାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିରେ ନିୟୁକ୍ତ, ଶିଷ୍ୟ, ସାମ୍ବାନ୍ଧିକ, ଓ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିକରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଛନ୍ତି, ନଖ ଅସ୍ୱସ୍ଥ, କଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୌମାର୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିବା, ବା ସୋମ ଚାଲାଇଥିବା ଲୋକ, ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ। ଏହିପରି ଅପବିତ୍ର, ଚୋର, ନିନ୍ଦକ, ଗ୍ରାମପୁରୋହିତ, ଦରମା ଦେଇ ପଢ଼ାଇଥିବା ବା ପଢ଼ିଥିବା, ଅନ୍ୟର ପୂର୍ବ ପତ୍ନୀକୁ ବିବାହ କରିଥିବା, ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିବା, ନିଚ୍ଚ ଯାତିର ନାରୀକୁ ରଖିଥିବା ବା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହୋଇଥିବା, ଓ ଦେଉଳ ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିମନ୍ତେ ଅଯୋଗ୍ୟ। ପ୍ରଥମ ଦିନ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନ କରିପାରିଲେ, ଘରକୁ ଆସିଥିବା ତ୍ୟାଗୀ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଶୁଭ୍ରତା ପରେ ଆସନ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବେ। ପିତୃମାନେ ବା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଯୁଗଳରେ ବସାଇ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ପ୍ରତି ଦେବତା ଓ ପ୍ରତି ପିତୃଙ୍କୁ ଏକେକ ଜଣ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ। ମାମାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁ ବି ଭକ୍ତି ସହ କିମ୍ବା ଏକାକି ଭାବେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା ସହ କରିବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୋଜନ ଦେବା ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦେବା ଉଚିତ। କେହି କହନ୍ତି ଦୁଇ ପକ୍ଷର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଲଗା ହେବା ଉଚିତ, ଆଉ କେତେକ ମହାର୍ଷି କହନ୍ତି ଏକଠା ରନ୍ଧା ଭୋଜନରେ କରିବା ଉଚିତ। ଅସନ ପାଇଁ କୁଶ ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଅର୍ପଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ। ଯବ ଜଳରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଶୁଭ୍ର ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦେଇ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅପସବ୍ୟ ରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ। ଦର୍ଭା ଦେଇ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ପିତୃମାନେଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତିଲ ଜଳ ଓ ଅପସବ୍ୟ ରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି କୌଣସି ଅତିଥି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାତ୍ରୀ ଭୋଜନ ଚାହାଁତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁମତି ଦେନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର ସହ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯୋଗୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କଥା କହାଯାଇଛି, ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରକାରୀ। ଯଦି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହାପରେ, ଲୁଣ ଓ ଖାର ନଥିବା ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ତିନିଥର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ହୋମ ଅଗ୍ନିକୁ ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାପରେ ସୋମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ, ତୃତୀୟ ହୋମ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କୁ ଦେବେ। ଯେଉଁ ଭାଗ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଯାଏ, ତାହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ରଖିବେ। ଏହାଠାରୁ ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା, ଆକାଂକ୍ଷିତ ଓ ଶୁଭ୍ର ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ ନମ୍ର ଭାବେ କହିବେ, “ଭଲପାଇ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ।” ସେମାନେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ମନରେ, ଶାନ୍ତ ଚେହେରା ଓ ସନ୍ତୋଷ ସହ ଭୋଜନ କରିବେ। ଦାତା ଭକ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅତି ଶୀଘ୍ରତା ବିନା ଦେବା ଉଚିତ। ଅପମାଙ୍ଗଳିକ କ୍ଷୟ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ଭୂମିରେ ତିଲ ଛିଟାଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବେ—“ମୋର ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ନିବେଦିତ ଖାଦ୍ୟରେ ପୁଷ୍ଟି ପାଉଛନ୍ତି, ଏ ଦିନ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶରୀରରେ ବିଦ୍ୟମାନ ମୋର ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ। ଭୂମିରେ ଅର୍ପିତ ପିଣ୍ଡରୁ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ। ଯାହା ଭକ୍ତି ସହ କହିଛି, ତାହାରୁ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ। ମୋର ମାମା, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ପ୍ରପିତା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାଉନ୍ତୁ, ଅଶୁଭ ଶକ୍ତି ନଶ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ, ହରି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କ ସମସ୍ତ ହବିର ଭୋକ୍ତା, ସେଉଁଠି ବିଦ୍ୟମାନ; ତାଙ୍କ ସ୍ଥିତିରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଓ ଅସୁର ଦୂର ହୁଅନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଭୂମିରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଧ୍ୟାନ ସହ ଭୂମିରୁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଉଠାଇବେ। ପିତୃସ୍ଥଳର ଜଳ ଓ ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ଜଳ ନେଇ, ମାମାଙ୍କୁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ସହ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ପ୍ରଥମ ପିଣ୍ଡ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପିତାମହଙ୍କୁ, ତୃତୀୟ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଦିଅ। ଦର୍ଭା ମୂଳେ ଅଙ୍ଗରେ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ମାମାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମଧୁର ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦିଅ। ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଭକ୍ତି ସହ ଆଚମନ ଜଳ ଦିଅ। “ଭଲ ହେଉ” ବୋଲି ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଯୋଗ୍ୟତାନୁସାରେ ଦାନ ଦିଅ, ଏବଂ ବୈଶ୍ୱଦେବ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼—“ସମସ୍ତ ବୈଶ୍ୱଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଅ। ପରେ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଅ। ଏହିପରି ମାମାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ସହ, ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରିବା ନିୟମ: ଭୋଜନ, ଦାନ ଓ ବିଦାୟ। ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସ୍ନାନ ପୂର୍ବରୁ ଏହି କ୍ରମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ କରିବେ। ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେ, ପରେ ମାମାଙ୍କ ପିତୃମାନେ, ସ୍ନେହ ଭାବେ ବିଦାୟ କରି, ସମ୍ମାନ ଓ ଅନୁରୋଧ କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପରେ ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାଡ଼ି ଦିଅ। ଏହାପରେ, ପ୍ରତିଦିନ ହେଉଥିବା ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା କରି, ତାପରେ ଯୋଗ୍ୟଜନ, ଦାସ, ବନ୍ଧୁ ଓ ନିଜେ ଏକସାଥି ଭୋଜନ କରିବେ। ଏପରି ଭାବେ, ପିତୃ ଓ ମାମାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।