ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି କହିଲେ—"ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦିନ ଅଛି, ତାହା ଶୁଣ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଯଦି ବରୁଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ହୁଏ, ସେହି ସମୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଅବସର କେବଳ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀମାନେ ହିଁ ପାଇଥାନ୍ତି, ଅଲ୍ପ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ନୁହେଁ। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ଧନିଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, ତେବେ ପରିବାରର ଲୋକମାନେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଭୋଜନ ଦାନ କଲେ, ପିତୃମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ପୂର୍ବ ଭାଦ୍ରପଦା ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପୂରା ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ଗଙ୍ଗା, ସରୟୂ, ବିପାଶା, ସରସ୍ୱତୀ, ନୈମିଷା ଅଥବା ଗୋମତୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସେମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନାଶ କରିଥାଏ। ପିତୃମାନେ ଏଭଳି ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି: "ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାଘ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଶେଷ ଦିନରେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପୁନି ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରୁ।" ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ଶୁଦ୍ଧ ଧନ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ନିୟମିତ କ୍ରିୟା, ଉପଯୁକ୍ତ ପାତ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଯଦି ଥାଏ, ଲୋକେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏବେ, ମୁଁ ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗାଉଥିବା ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି; ଯିଏ ଏହା ଶୁଣିବେ, ସେ ନିୟତିଅନୁସାରେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଯିଏ ଆମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଧନ ନେଇ କୌଣସି କପଟ ନ କରି, ଭକ୍ତିସହିତ ପିଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଧନ୍ୟ। ଯିଏ ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଯାନ, ଭୋଗବିଲାସ ଓ ଧନ ଥିଲେ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ସେହି ମାତ୍ରେ ଯଥେଷ୍ଟ। ଯଦି ଭୋଜନ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ଅଉଷଧି ଶାକ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇପାରନ୍ତି। ଏହା ମଧ୍ୟ ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ କିଛି ତିଳ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଳିର ତଳେ ରଖି, ଗୁଣିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇପାରନ୍ତି। ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ତିଳ, କିମ୍ବା ଏକ ମୁଠି ଜଳ, ଯଦି ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଅନ୍ତି, ସେହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ମିଳେ। କେଉଁଠିଁଠୁ ଯେ କିଛି ମିଳିଥାଏ, କିମ୍ବା ଗୋମାତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଧ, ଏହି ସବୁ ଉପଲବ୍ଧ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତିସହିତ ଦେଇଲେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ଗଛ ମୂଳରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ: "ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଧନ, ଧାନ୍ୟ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ପିତୃମାନେ ପାଖରେ ନମନ କରି, ମୋର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ—ମୁଁ ବାୟୁପଥରେ ଦୁଇ ହାତ ପସାରି ଦଢ଼ାଇଛି।" ଏଭଳି ପିତୃମାନେ ଜୀବନ ଓ ଅଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏହି ଗୀତ ଗାଇଛନ୍ତି; ଏଭଳି କ୍ରିୟା କଲେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଉପଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସନକଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ଏହିବେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଣ। ଯିଏ ତିନିଟି ନଚିକେତା ଅଗ୍ନି, ତିନିଟି ମଧୁ ମନ୍ତ୍ର, ତିନିଟି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ସୂକ୍ତ, ଷଡଂଗ ଓ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୋଗୀ, ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ ସାମର ସ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକ, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ପୁରୋହିତ, ଭାଉଁଜା, ନାତି, ଶ୍ୱଶୁର, ଜାମାତା, ମାମା, ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ପଞ୍ଚାଗ୍ନିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା, ଶିଷ୍ୟ, ନାତ, ମାତାପିତାପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ ହେବାଉଚିତ। କିନ୍ତୁ, ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ଅସ୍ୱସ୍ଥ ନଖ, କଳା ଦାନ୍ତ, ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନି ଉପାସନା ନ କରିଥିବା, ସୋମ ବିକ୍ରେତା, ଶାପିତ, ଚୋର, ନିନ୍ଦକ, ଗ୍ରାମପୁରୋହିତ, ଦକ୍ଷିଣାରେ ପଢ଼ୁଥିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ାଉଥିବା, ପୂର୍ବ ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବିବାହ କରିଥିବା, ମାତାପିତାକୁ ଅବହେଳା କରୁଥିବା, ନିଚ୍ଚ କୁଳୀନା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ଦେଉଳ ପୁରୋହିତ—ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ନ ହୁଏ, ଘରକୁ ଆସିଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହସ୍ତରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଆସନେ ବସାଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇ ଜଣ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇ ଜଣ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ, କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ଓ ପିତୃଙ୍କୁ ଏକ ଜଣ କରିବେ। ମାମାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭକ୍ତିସହିତ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା ସହିତ କିମ୍ବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା ମାତ୍ର କରିବେ। ଦେବତା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବଦିଗରେ, ପିତୃ ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ଉତ୍ତରଦିଗରେ ବସାଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ। କେତେକ ମହାମୁନି କହନ୍ତି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଲଗା କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ଏକ ସାଥିରେ ଏକେ ରାନ୍ଧାଣିରେ କରିବା ଉଚିତ। ଆସନ ପାଇଁ କୁଶ ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଦେବତାଙ୍କୁ ବାର୍ଲି ଜଳରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ, ଗନ୍ଧ ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦେଇ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅପସବ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ। ପରେ, ଦର୍ଭା ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ରପାଠ ସହିତ ପିତୃମାନେକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତିଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ। ସେହି ସମୟରେ ଯଦି କେହି ଅତିଥି ଭୋଜନ ଚାହିଁ ଆସିଥାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେର ଅନୁମତି ନେଇ, ସେଉଁଠି ଅତିଥିକୁ ମନ୍ୟତା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ଯୋଗୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଘୁରୁଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅଜ୍ଞାତ।