ମଥୁରାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦରଣୀୟ । ଏଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ (ବାରୋଟି) ତୀର୍ଥ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । କେବଳ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଏହିପରି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ମହିମା ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯାହାକୁ "ମଥୁରା ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀର ମହିମା" ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏବେ ମଥୁରାର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକର ମହିମା କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଶିବକୁଣ୍ଡର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନଉଟି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଏଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ । ମହାଦେବୀ, ଏଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରିଥାଏ, ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ କିମ୍ବା ଯିଏ ଏଠାରେ ଦେହ ଛାଡ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ପବିତ୍ର ସଂଯମ ସ୍ଥଳରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ । ଯଦି କେହି ବଡ଼ ପାପ କରିଥାଏ, ଏବଂ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଅପରାଧୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଅମାବାସ୍ୟାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏହି ପବିତ୍ର ସଂଯମ ସ୍ଥଳକୁ ଯାଏ, ତେବେ ସେଉଁଥିରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେଉଁଥିର ମାତୃତ୍ୱ ଭଳି ଅଳ୍ପ ପାପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସହିତ ଦୂରେଇଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶରେ ଧନୁର୍ଧର ନାମକ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜା ଥିଲେ । ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଶତ ରାଣୀ ମଧ୍ୟରୁ ବସୁଂଘରା ନାମକ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଥିଲେ । ରାଜା ଅନେକ ଭବ୍ୟ ରାଜମହଳ ଓ ନଦୀତଟରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ସମୟ ବିତାଇଲେ । ସେ ଭୋଗବିଳାସରେ ଆସକ୍ତ ହେଇ ପଡ଼ିଲେ । ସେଉଁଥିରେ ସାତିଜଣ ସନ୍ତାନ ଓ ପାଞ୍ଚିଜଣ କନ୍ୟା ସ୍ନାନ୍ଦର ଜନ୍ମ ହେଲା । ସେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ପୃଥିବୀର ନାୟକ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏହି ରାଜା ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ହୋଇ "ହାୟ!" ବୋଲି ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦିଲେ । ତେବେ ପିବାରୀ ନାମକ ତାଙ୍କର ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ପଚାରିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ କାହିଁକି ଏପରି କହୁଛନ୍ତି?" ରାଜା ସମୟେ-ଅସମୟେ, ମଦରେ, ନିଦ୍ରାରେ କିମ୍ବା ଅବଧାନ ନଥିବାବେଳେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହୁଥିଲେ । ପିବାରୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କଲେ, ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି ।" ସ୍ନେହମୟୀ ପତ୍ନୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ମୋର ପ୍ରିୟେ । ମୁଁ ମୋ ସନ୍ତାନ ଓ ନାତିମାନେକୁ ତାଙ୍କ ଯଥାଯଥ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିଛି, ଏବଂ ସହରବାସୀମାନେକୁ ମାନ୍ୟ କରିଛି । ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଦେବି । ଲୋକମାନେ ସଦା ଯମର ଇଛାକୁ ମାନିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ କିଛି ନୁହେଁ । ତେଣୁ, ଚେଷ୍ଟା କରି, ଆମେ ମଥୁରା ସହରକୁ ଯିବା ।" ଏବେ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି ଯେ, ତ୍ୟାଗରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଏବଂ ଆସକ୍ତିରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ । ଏପରି ଭାବେ ସେ ନିଜ ଚତୁର୍ଦଳ ବଳ ସହିତ ସହରବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପରି ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମଥୁରା ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ମଧୁବନ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ନିବାସ ଅଛି । ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ସେଠାରେ କୁଣ୍ଡବନ ନାମକ ତୃତୀୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି । କିମ୍ବା ଭାଦ୍ରପଦ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀରେ, କାମ୍ୟକବନ ନାମକ ଚତୁର୍ଥ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି । ଏଭଳି ମଥୁରା ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀର ମହିମା ଅସୀମ ଓ ଦିବ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ୟାଗ ଓ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ପରମ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ।