ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀନ୍ମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ତୁରନ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିୟମରେ ଉଚିତ ଉପଚାର ଓ ଅର୍ପଣା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ। ସେହି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପିତୃମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସପ୍ତ ମନସ୍ପୁତ ପୁଅ—ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ ପ୍ରକାରକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ତେବେ, ଗୌରମୁଖ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “ଏହି ପିତୃମାନେ କିଏ? ସେମାନେ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି? ପିତୃଗଣ କିଏଁ ସେଇ ଲୋକରେ ସ୍ଥାପିତ?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: “କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ଓ ସୋମଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ମରୀଚି ଆଦି ସପ୍ତ ଜନ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପିତୃମାନେ ବୋଲି ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ଦେହଧାରୀ, ତିନିଜଣ ନିରାକାର। ଏହି ପିତୃମାନଙ୍କ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣୀ ମୁଁ ଦେଉଛି, ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ମହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ତିନିଜଣ ଧର୍ମର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପିତୃଗଣ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ଲୋକ ବିବରଣ କରିବି। ସଂତାନକ ନାମକ ଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ନିରାକାର ପିତୃମାନେ ରହନ୍ତି—ଏହିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ। ବିରାଟଙ୍କ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତତିକୁ ବୈରାଜା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏମାନେ ତାଙ୍କ ଲୋକରୁ ପଡ଼ି ଯାଇ ଏବେ ପୁଣି ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ପୁଣି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ପୁଣି ସେଇ ସ୍ମୃତି ପାଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ମଳ ଯୋଗମାର୍ଗକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରନ୍ତି, ଯାହାରୁ ପଛକୁ ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିବେଦନରେ ପୋଷିତ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଯୋଗକୁ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଯୋଗର ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ, ଯୋଗୀମାନେ ନିଜେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସୋମପାନୀୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ଅଟୁଟ। ଏହିମାନେ ଏକ ଏକାତ୍ମ ବଂଶରୂପେ ରହନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବାମାନେ ଉପାସ୍ୟ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି କଳ୍ପବାସୀକ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତଥା ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ ବୈରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବାମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି—ଏହିଭଳି ପିତୃବଂଶ। ମରୀଚିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବୈରାଜାମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପିତୃମାନେ ସୁକାଳେୟ, ଏମାନେ ତିନି ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ଉପାସ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଅଲଗା ଭାବେ ଉପାସନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶୂଦ୍ର, ତିନି ଵର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଉପାସନା କରିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ଶୂଦ୍ରବଂଶର ଅଲଗା ପିତୃ ନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁକ୍ତ ଓ ସଚେତନ ଜୀବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଅନ୍ୟ ଭଳି। ଏପରି, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଉପାସ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଜାଣି, ପୁଅମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସୃଷ୍ଟି ସ୍ମୃତି ପାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପରମ ମୁକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ବସୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କଶ୍ୟପ ଆଦି, ସମସ୍ତ ଵର୍ଣ୍ଣର; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଏହି ହେଉଛି, ମହାମୁନି, ପିତୃମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ସାରାଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନା; ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ କୋଟି ବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଚିତ ସମୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି; ଶୁଣ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ: ଯେତେବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଳିଥାଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ। ଉଚିତ ସମୟ ଜାଣି, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୂତନ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଅଶୁଭ ତାରା ବା ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ବିପଦ ଆସିଲେ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ, ନୂତନ ଧାନ ଆସିଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଅମାବାସ୍ୟା ଯଦି ଆର୍ଦ୍ରା, ବିଶାଖା ବା ସ୍ୱାତି ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୋଗରେ ପଡ଼େ, ଏଇ ଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃମାନେ ଆଠ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି। ଅମାବାସ୍ୟା ପୁଷ୍ୟ, କ୍ରୂର ନକ୍ଷତ୍ର ବା ପୁନର୍ବସୁରେ ହେଲେ, ଏବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ବାସବ, ଆଜୈକପାଦ ବା ବାରୁଣ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅମାବାସ୍ୟା ହେଲେ, ପିତୃତୃପ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ଏବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏଇ ସମୟରେ ପିତୃତୃପ୍ତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ମାନନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅମାବାସ୍ୟା ନବ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପଡ଼େ, ଅଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ଏବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଦଶ ଲକ୍ଷ ଥର ହଜାର ଦିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟର ସୀମା ନାହିଁ। ପିତୃମାନେ ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଗୁପ୍ତ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ ସମୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି: ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ। ମାଘ କୃଷ୍ଣ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଅଷ୍ଟକା ଦିନ ଓ ଉଭୟ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ—ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ପିତୃମାନେ ଦିଅ; ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି—ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ପୂର୍ବଜମାନେ କହିଛନ୍ତି। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯଦି ବାରୁଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୋଗରେ ହୁଏ, ସେଇ ସମୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅତି ଶୁଭ; କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ଥିବାମାନେ ଏହି ସମୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେଇ ସମୟରେ ଯଦି ଧନିଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ର ରହିଥାଏ, ତେବେ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ଓ ଭୋଜନ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ଆରମ୍ଭିକ ଭାଦ୍ରପଦା ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବାମାନେ ପିତୃମାନେକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଗଙ୍ଗା, ସରୟୂ, ବିପାଶା, ସରସ୍ୱତୀ, ନୈମିଷା ବା ଗୋମତୀରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନଶ୍ୱ ହୁଏ।