ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଜଗତରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଅନ୍ଧକାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ରଜୋଗୁଣରେ ପ୍ରଭାବିତ। ଏହିଠାରେ ଦୁଃଖ ଅଧିକ ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛଅ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଛି। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ସୃଷ୍ଟି। ତୃତୀୟ ହେଉଛି ବୈକାରିକ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି। ଏହି ସବୁକୁ ମିଶାଇ ଯାହାକୁ ପ୍ରକୃତିଜ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟିକୁ ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ଥାବର (ଅଚଳ) ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ଏଠିରେ 'ତିର୍ୟକ୍-ସ୍ରୋତସ୍' ନାମକ ଏକ ସୃଷ୍ଟି ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନାମ ହୋଇଛି। ଏହିପରି, 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ-ସ୍ରୋତସ୍' ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ମାନବ ସୃଷ୍ଟି; ଅଷ୍ଟମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଦୟାର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ତାମସିକ ଦୁହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଟି 'ବୈକୃତ' (ପରିବର୍ତ୍ତିତ) ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ତିନିଟି 'ପ୍ରକୃତ' (ସ୍ୱାଭାବିକ) ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ନବମ ସୃଷ୍ଟି, 'କୌମାର' ନାମକ, ଦୁହେଁ ପ୍ରକୃତ ଏବଂ ବୈକୃତ ଭାବରେ ଅଛି। ଏହିପରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏହି ନବ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକୃତ ଓ ବୈକୃତ ଦୁହେଁ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ କାରଣ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି; ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହିପରି ପୃଥିବୀ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: "ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ନବ ରୂପରେ ହେଲା। ଏହି ସୃଷ୍ଟି କିପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା, ହେ ଦେବ? ମୋତେ କୁହ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।" ତେବେ ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: "ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ତାପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପରେ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମାରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମାରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରଚେତସ୍, ଭୃଗୁ, ଦଶମ ନାରଦ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍ଗ ପଥରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ମାରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ବ୍ୟତୀତ, କର୍ମ ପଥରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି, ଯିଏ ଡାହାଣ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚରାଚର ଜଗତକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ପକ୍ଷୀ—ସମସ୍ତେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଯିଏ କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେଇ ରୁଦ୍ର, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭୃକୁଟିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେ ଉଗ୍ର ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଅର୍ଧ ପୁରୁଷ ଅର୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଜକୁ ବିଭକ୍ତ କରିବାକୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେ ପୁନଃ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସେ ନିଜକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କଲେ—ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ। ପୁରୁଷ ଭାଗକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ଏବଂ ଏକକ ରୂପେ ବିଭାଗ କଲେ। ଏଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଭାବରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର କଥା ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି, ହେ ପାପରହିତ। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଯୁଗମାନଙ୍କ ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ କଳି—ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ଅଛନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ମହାତ୍ମା, ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ଚକ୍ରରେ ମନୁ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁବ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ—ଯାହାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା, ଦୁହେଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ରାଜା ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ତପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଅନେକ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଭାରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିତ କରି, ନିଜେ ବିଶାଳ ଶୁଭ ଭୂମିକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ସେ ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନ ଦେଇ, ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ଓ ଶୁଭ ବାଣୀ ଏବଂ ସମ୍ବାଦ ହେଲା। ସମ୍ବାଦ ଶେଷରେ, ରାଜା ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଏହି କୃତ ଯୁଗରେ ତୁମେ କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିଛ କି ଶୁଣିଛ? ମୋତେ କୁହ।" ନାରଦ କହିଲେ: "ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିଛି, ପ୍ରିୟବ୍ରତ। ଗତକାଲି ମୁଁ ଶ୍ୱେତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଗଲି, ସେଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ଏକ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲି। ସେଇ ହ୍ରଦର କୂଳରେ ଏକ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟା ଅପୂର୍ବା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାକୁ ଦେଖିଲି। ସେ କନ୍ୟା ଦୀର୍ଘ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: 'ତୁମେ କିଏ? କେମିତି ଏଠାରେ ଆସିଛ? କ’ଣ କାରଣରୁ ଏଠାରେ ଅଛ? ମୋତେ କୁହ।' ଏହିପରି ପଚାରିଲି ପରେ, ସେ ମୋତେ ନ ଝିଁକି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ମୌନ ରହିଲେ, ମୁଁ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ବେଦ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା, ବେଦ ପରମ୍ପରା ସବୁ ମୋରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା। ରାଜା, ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସେ କନ୍ୟା ସବୁକିଛି ମୋ ଠାରୁ ନେଇ ନେଲେ। ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେଇ କ୍ଷଣରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭିତରେ ଆଉ ଜଣେ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଆଉ ଜଣେ—ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ରକ୍ତ-ନେତ୍ର, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରଭାମୟ। ଏହିପରି ମୁଁ ସେ କନ୍ୟା ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଜଣ ପୁରୁଷ ଦେଖିଲି; କିନ୍ତୁ ଏକ କ୍ଷଣରେ କେବଳ ସେ କନ୍ୟା ରହିଗଲେ, ମୁଁ ସେମାନେ କାହାକୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ।