ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ପୁରୁଷ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ବିପରୀତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଗୁଡିକୁ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜୀବକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ଏକା ଅନୁଭୂତିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିରେ ଆବୃତ ଦେଖିଲେ। ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟମିତ କରି ଏହି ଦୀପ୍ତି ବାହାରେ କିଛି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ନିଜେ କହିଲେ, “ଓ ଭୂମି, ଓ ଦେବୀ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆଗରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲି।” ଏଠାରେ ମୁଁ ‘ହୃଷୀକେଶ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲି, ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଲି। ସେ ମୋତେ ବାହାରେ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ମୋ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ପୃଥିବୀ ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀର ହର୍ଷରେ କଦମ୍ବ କୁଳିର ପ୍ରକାର ଫୁଲିଉଠିଲା। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, “ଓ ଵିଶାଳ ନୟନ ଯୁବତୀ, ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ଦେଉଛି, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।” ଦେବୀ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ଦେଲି, କାରଣ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ପୃଥିବୀ ଦେବୀ କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଓ ଦେବତାମନ୍ଦିର ନାଥ, ତେବେ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।” ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲି, “ତୁମ ନାମରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଜନମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ, ଏହି କଥାରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଆସିବେ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ କରିବେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। କାଲକ୍ରମରେ ଦେବୀ ଏକ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଏହି ହେଉଛି ରୁରୁ କ୍ଷେତ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ। ଏପରେ, ଶ୍ରୀ ବରାହ ପୁରାଣର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା — ‘ରୁରୁ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ହୃଷୀକେଶର ମହିମା’ ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ଏବେ ଆମେ ଗୋ-ଗମନର ମହିମା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା। ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ରୁରୁ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଏଠି ଆଉ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଅଛି — ଏକ ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ମାନ୍ୟ ମୂଳ ଅଞ୍ଚଳ। ଶ୍ରୀ ବରାହ କହିଲେ, “ହିମାଳୟର ତୁଷାର ଶିଖର ଓ ପାହାଡି ଶିଳା ଉପରେ ଏଠି ଆଉ ଏକ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଅଛି। ଏହାକୁ ‘ଗୋ-ଗମନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଗୋମାନେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।” ସେଠି ସପ୍ତତି କଳ୍ପ ଧରି, ଔର୍ବ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ରହିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଥିବା ପରେ, ଏକ ବ୍ରହ୍ମୟତି ଏଠି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଆସିଲେ। ଔର୍ବ ଏଠି ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, କୌଣସି ଦାନ କିମ୍ବା ଲାଭ ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶା ରଖିଲେ ନାହିଁ। ଔର୍ବ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏହି ଖବର ଜାଣିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉନ୍ନତି ଆସିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଲା। ପରେ, ଭଗବାନ ଶୀଘ୍ର ହିମାଳୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଔର୍ବ ମୁନି ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତିନି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ — ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରମ ଏବେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇ, ତିନି ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ। ତିନି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କରିବେ। ବିଶ୍ୱରେ ଏହି ଭୟ ଦେଖି, କିଏ ତିନିଙ୍କୁ ନିୟମିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବଡ଼ ଦହନରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ତଥାପି ତିନି କୌଣସି ଆଶା ରଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣା ଓ ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରୀ ବରାହ ପୁରାଣରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି।