ସେ ସମୟରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏମିତି କିଏଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛ? ତୁମେ କଣ ତୁମର ବାହୁର ଫାନ୍ଦରେ ମୃଗମାନେ ପକାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ନମ୍ରତାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମର ଅଧୀନରେ; ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହିଠିକି ହେଉ।" ତାପରେ ସେ ହସୁଥିବା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାଙ୍କୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧରିଲେ ଏବଂ ଦୁହେଁ ମିଶି ଆନନ୍ଦ ମୟ ରମଣୀୟ ଭୋଗରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଏଭଳି ଅନେକ ଦିନ ଯାଏଁ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସୁଯୋଗ ମିଳୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏକ ଅଚାନକ ସମୟରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଇ ପ୍ରବଳ ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଏଭଳି କହିଲେ— ଯଦିଓ ସେ ଜାଣୁଥିଲେ, ତଥାପି ଭାଗ୍ୟର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହା ମୂର୍ଖମାନଙ୍କର କଥା; ବିଚାର କଲେ ବଡ଼ ତଫାତ୍ ରହିଥାଏ। ପୁରୁଷମାନେ ମାତ୍ର ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଗଲେ।" ଏଭଳି କହି, ମନକୁ ଅନ୍ୟତିରେ ନେଇ, ସେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହାରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ହାରାଇଗଲା। ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରିବି ଏବଂ ଏହି ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।" ଏହି ଭାବେ, ସେ ଗଣ୍ଡକୀ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜି, ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଗମନ କରି ଭୃଗୁ ଋଷିଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସି ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନର ଚିନ୍ତନ କଲେ। ସେ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଆକାରରେ ଉପରେ ଓ ତଳେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶିବ ଦୟାଳୁ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, "ଓ ଋଷି, ମୋତେ ଦେଖ—ମୁଁ ହିଁ ଶିବ। ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଯେଉଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଦେଖିଥିଲ, ଏବେ ଏକାତ୍ମ ଭାବରେ ଦେଖି, ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଏହି ସ୍ଥାନ ସମଙ୍ଗମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଯୋଗଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଦେବଦତ୍ତ ନାମକ ଏହି ଋଷି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଋଷିଙ୍କ ଗର୍ଭଧାରଣ କରି ଆଶ୍ରମ ଅଞ୍ଚଳରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଶୁଚିସ୍ମିତା ନାମକ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦେବୀ ନିଜକୁ ପୁନଃଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଭାବି, ପବିତ୍ର ହସ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି ମନକୁ ତପସ୍ୟାରେ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ପ୍ରଥମ ମାସରେ ସେ କେବଳ ଫଳ ଖାଇଲେ। ତୃତୀୟ ମାସର ପଞ୍ଚମ ଦିନ ଓ ଚତୁର୍ଥ ମାସର ସପ୍ତମ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ସପ୍ତମ ଓ ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ସେ କେବଳ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଖାଇଲେ। ଏଭଳି ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ମନକୁ କେବଳ ହରଙ୍କୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରଖି ରହିଲେ। ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ଦେଖିଲେ। ପରେ ଭୂମିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଆବୃତ ଦେଖିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେବାରୁ ସେ ବାହାରର କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। "ହେ ଭୂମି, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସେଠି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲି।" ସେଠି ମୁଁ ହୃଷୀକେଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲି, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ବ୍ୟସ୍ଥିତ ହେଲି। ମୋତେ ବାହାରେ ଦେଖି ସେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇ କଦମ୍ବ ମଞ୍ଜରୀ ପରି ତରଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। "ହେ ବିସ୍ତୃତ ନୟନ ଯୁବତୀ, ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଉଁଠି ଦେଉଛି ଯାହା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇ ପାରିନାହାନ୍ତି ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।" ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।