ଫୁଲରେ ଗଠିତ ଧନୁଷ ବାଣ ନିକଟେ ଆଣି, ସେ ଅପସରା ତା’ର ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ। ତା’ର ମନୋହର ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରର ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, କାମ ଅନେକବାର ଧନୁଷ ଟାଣିବାରେ କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ହେଲେ। ତା’ର ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ସେ ଆଶ୍ରମ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଦେଖିଲେ। ତା’ର ମନୋହର ଅଙ୍ଗ ଦେଖି, ଦେବଦତ୍ତ ଅପସରାଙ୍କ ଚାହାଣିରେ ଆକୁଳ ହେଲେ, କାମର ଶର ବିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ମଧୁର ହରିଣୀ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଦେବଦତ୍ତଙ୍କୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ତା’ର ଉପରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ତା’ର ହାତରେ ବଲ୍ ମାରି, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖାଇ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଲଗିଲେ। ତା’ର ଖେଳା ଭଙ୍ଗିମା ଓ ମନମୋହା ଆଚଳରେ, ତା’ର ଚାଲିଚଲି ଦେବଦତ୍ତଙ୍କ ମନ ଆକର୍ଷିତ ହେଲା। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚୀର ଧାରଣ କରି, ସୁନ୍ଦର ସୁନା ମେଖଲା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏପରି ମନୋହରତାରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଦେବଦତ୍ତ ଅପସରାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ— “ତୁମେ କିଏ ମତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତୁମେ କି ହରିଣଙ୍କୁ ତୁମ ହାତର ଫାଦ ଦେଇ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” “ସମସ୍ତ ଦ୶ରେ, ଆମେ ତୁମ ଅଧୀନ ଚାଲିଛୁ; ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ତାହା କର।” ଏପରି କହି, ଅପସରାଙ୍କୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧରି, ହସିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦେବଦତ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କଲେ। ଏଭଳି ଅନେକ ଦିନ ଯାଞ୍ଚା ଅନୁସାରେ, ସେ ତା’ର ସହିତ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏକ ଦିନ, ଦେବଦତ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଇ କହିଲେ— ଜଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତା’ର ତପସ୍ୟାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ଭାଗ୍ୟରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ। “ମୂର୍ଖମାନେ ଏପରି କଥା କହନ୍ତି; ଚିନ୍ତନ କଲେ ଏଠି ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି। ପୁରୁଷ ମହିଳାକୁ ଦେଖିଲେ ମନ ଗଳିଯାଏ, ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ।” ଏପରି କହି, ଦେବଦତ୍ତ ତା’ର ମନ ଉପସଂହାର କରି, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାକୁ ବିଦାୟ କଲେ। ଏଠି, ଏକ ବଡ଼ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତା’ର ତପସ୍ୟା ହରାଇଗଲା। “ମୁଁ ଦୃଢ ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ଶରୀରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।” ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗଣ୍ଡକୀ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଶନେ ଶନେ ଗଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ତା’ର କୂଳରେ ବସି, ତପସ୍ୟା ସ୍ଥଳ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ସେ ଦୃଢ ତପସ୍ୟା କରି, ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ। ଶିବ, ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ଉପରେ ଓ ତଳେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦୟାମୟ ହୃଦୟରେ, ଶିବ କହିଲେ— “ଓ ମୁନି, ମୋତେ ଦେଖ, ମୁଁ ଶିବ। ଯେଉଁ ଭାବରେ ପୂର୍ବରୁ ଶୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ମୋତେ ଦେଖିଥିଲ, ଏବେ ଏକତାରେ ଦେଖିଲେ, ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବା। ଏହି ସ୍ଥଳ ସମଙ୍ଗମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏଠିରେ ତା’ର ଯୋଗଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ସେ ଦେବଦତ୍ତ ମୁନି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ। ଏବଂ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା, ଦେବଦତ୍ତଙ୍କ ଶିଶୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କରି, ଆଶ୍ରମ ଅଞ୍ଚଳ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଶୁଚିସ୍ମିତା, ନିଜକୁ ପୁନଃଜନ୍ମ ଭାବି, ଶୁଦ୍ଧ ହସ କଲେ। ତା’ର ମନ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗାଇଲେ। ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ସେ କେବଳ ଫଳ ଖାଇ ରହିଲେ। ତୃତୀୟ ମାସର ପଞ୍ଚମ ଦିନ ଓ ଚତୁର୍ଥ ମାସର ସପ୍ତମ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ସପ୍ତମ ଓ ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ, ସେ କେବଳ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଖାଇଲେ। ଏପରି ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ, ତା’ର ମନ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ହରାଙ୍କୁ ଉପରେ ଲଗି ରହିଲା।