ହେ ପବିତ୍ର ଶ୍ରୋତା, ଏହି କଥା ଆମେ ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ହୃଦୟରେ ଶୁଣିବା। ପ୍ରଭୁ ହରି ସବୁ ଆଲୋକର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ସେ ପଞ୍ଚମୂର୍ତ୍ତି, ଜଳରେ ଚାରିଭାଗ, ଅଗ୍ନିରେ ତିନିଭାଗ, ବାୟୁରେ ଦୁଇଭାଗ ଏବଂ ଆକାଶରେ ସେ ଶବ୍ଦରୂପରେ ବିରାଜମାନ। ହେ ହରି, ସେଇ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପୁରୁଷ। ସେ ପ୍ରଭୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ରୂପେ ବି ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସେ ଭିତରେ ବିଲୟ ହୁଏ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ ରାମ ନାମରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର ଭାବେ ବିଶ୍ୱସିତ। ସଂସାର ସାଗରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖର ଭୟାନକ ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟର ଭୟଙ୍କର ମଗର ରହିଛି, ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିର ନୌକା ଯାହା ପାଖରେ ଅଛି, ସେ ଲୋକ କେବେ ଡୁବି ନଯାଏ। ସେ ରାମ ନାମରେ ଅରଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ। ଯେତେବେଳେ ବେଦ ହରାଇଯାଇଥିଲା, ତେବେ ହେ ହରି, ଆପଣ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱର ସେଷରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ରକ୍ତିମ ହେବା ବେଳେ, ଆପଣ ଅନେକ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଅଗ୍ନି ରୂପ ହେଇଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ହେ ମାଧବ, ସମୁଦ୍ର ମଥନ ସମୟରେ ଆପଣ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ପରମପୁରୁଷ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଆପଣଙ୍କ ସମାନ କେହିନାହିଁ। ହେ ମହାନ୍ମା, ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଏମିତି ମୂଳ ଏବଂ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡି ମୁଁ କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ନେବି? ଆଦିରେ କେବଳ ଆପଣ ଅଛନ୍ତି; ତାପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଚେତନାର ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଆପଣ ଅନନ୍ତ, ମୋ ପାଇଁ ପରମ ପୁରୁଷ। ହେ ଲୋକନାଥ, ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶତଭୁଜ ଧାରୀ, ଜୟ ହେଉ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଦେବତା! ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯିବା ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ରାଜା ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ତାପରେ କହିଲେ, "ବର ଚାହିଁ, ହେ ସୁପ୍ରତୀକ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁପ୍ରତୀକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭିବନ୍ଦନ କରି କହିଲେ, "ହେ ଦେବେଶ, ସଂହାର ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କର ପରମ ରୂପ ସହ ଏକତା ଦିଅ।" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦୈତ୍ୟନାଶକ ରୂପରେ ବିଲୟ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ଏହି ଭୂମିର ଶାସକ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରି ସିଧିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶ୍ରୀବରାହ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, "ଏହି ପୌରାଣିକ କଥା, ଯାହା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ହଜାର ହଜାର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହା କୁହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ମୁଁ ଏହି ପୁରାଣ କେବଳ ସାରରୂପେ ମନେ ପଡ଼ିଥିବା ଅନୁସାରେ କହିଲି। ସମୁଦ୍ରର ଜଳସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଅପାର।" "ଏହି କଥା ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ କୁହିଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି କହିପାରିବ? ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ଏହି ପରମ ରୂପ ଏତେ ବିଶାଳ, କେବଳ ଆରମ୍ଭର ସ୍ମୃତି ହିଁ କୁହାଯାଇପାରିଛି।" "ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ରର ବାଲିକଣା ଯେପରି ଅସଂଖ୍ୟ, ପରମପ୍ରଭୁଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି କ୍ରିୟା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅନେକ।" "ଏହି ନାରାୟଣ ସଂବନ୍ଧୀୟ ଅଂଶ ମୁଁ କହିଦେଲି, ହେ ଶୁଭଦନ୍ତି। ଏହି କଥା କୃତ ଯୁଗର ଘଟଣା। ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ?" ତାପରେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି, ଋଷି ଗୌରମୁଖ ଏବଂ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଠାରୁ କ’ଣ ଫଳ କିମ୍ବା ଵର ପାଇଥିଲେ?" "ଗୌରମୁଖ କିଏ, ସେ କେମିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ? ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେ କ’ଣ କଲେ?" ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଗୌରମୁଖ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରଭାସ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ନାନସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ।" ସେଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ରତା ଧ୍ୟାନ କରିବାମାନେ ଦେବତା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଗୌରମୁଖ ଦୈତ୍ୟନାଶକ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ, ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାଯୋଗୀ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେଉଁଠି ଦୂରରୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗୌରମୁଖ ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ନେହରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଏହିପରି, ଗୌଶାଳାରେ ବସି, ଗୌରମୁଖ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅପରିମିତ ବ୍ରତଧାରୀ?" ସେପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କୃପାଳୁ ଭାବେ ଗୌରମୁଖଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସଦ୍ସଙ୍ଗ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ କର।" ଗୌରମୁଖ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ପିତୃମାନେ କିଏ? ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ସାଧାରଣ, କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ?" ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ନାରାୟଣ ମୂଳ ଆଚାର୍ୟ। ତାଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।" "ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ 'ମୋତେ ପୂଜା କର' ବୋଲି କହିଥିଲେ, ତେବେ ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜକୁ ପୂଜା କଲେ—ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର କହେ।" "ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ଏକ ଦୁର୍ବୃତ୍ତି କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ଶାପ ମିଳିଲା: 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେବା—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।'" ଏହିପରି ଶାପ ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ପୁଅ ଉତ୍ପାଦନ କରି ତାଙ୍କ ବଂଶ ଚାଲାଇ, ସତ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ପିତୃତୃପ୍ତି ଦେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବସ୍ୱରୂପୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସପ୍ତ ମନସପୁତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିୟମିତ ପିଣ୍ଡଦାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଗୌରମୁଖ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ପିତୃମାନେ କିଏ? କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି? ସେମାନେ କେଉଁଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ?